Η εκλογή του νέου Πατριάρχη Ιεροσολύμων

Στις 13 Αυγούστου 2001 η ανάδειξη του μητροπολίτη Ιεραπόλεως Ειρηναίου στον θρόνο του Πατριάρχη Ιεροσολύμων και πάσης Παλαιστίνης ανακούφισε επιτέλους την αγωνία των Ελλήνων Ορθοδόξων για την τύχη του Πατριαρχείου. Το δεύτερο τη τάξει Πατριαρχείο κινδύνευε, μετά τον θάνατο του Πατριάρχη Διοδώρου στις 19 Δεκεμβρίου 2000, να ακολουθήσει την τύχη του Πατριαρχείου Αντιοχείας, το οποίο έχει περάσει στα χέρια των Αράβων, ή να περιέλθει στην σφαίρα επιρροής του Πατριαρχείου Μόσχας, η οποία ουδέποτε απέκρυψε τις προς τα εκεί βλέψεις της. Η χηρεύουσα θέση είχε γίνει "μήλον της έριδος" μεταξύ έξι κυβερνήσεων (Ελλάδας, Ιορδανίας, Ισραήλ, Παλαιστίνης, Ρωσίας και ΗΠΑ) και πέντε Εκκλησιών (Εκκλησία Ελλάδος, Οικουμενικό Πατριαρχείο, Εκκλησία Κύπρου, Πατριαρχείο Μόσχας, Πατριαρχείο Αντιοχείας). Λόγω του προσκυνήματος του Πανάγιου Τάφου, το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων βρίσκεται στο κέντρο της Ορθοδοξίας, δέχεται εκατοντάδες χιλιάδες προσκυνητές κάθε χρόνο και έχει τεράστια έσοδα. Από την άλλη βρίσκεται σε ευαίσθητη περιοχή του αραβικού κόσμου, γεγονός που το καθιστά στόχο κυβερνήσεων που επιδιώκουν να αποκτήσουν ερείσματα και προσβάσεις εκεί.

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο και οι κυβερνήσεις της Ελλάδος και της Ιορδανίας είχαν έμμεσα εκδηλωθεί υπέρ του μητροπολίτη Ελβετίας Δαμασκηνού, 64 χρονών. Ο Δαμασκηνός είναι γνωστός για την προσφορά του στους θεολογικούς διαλόγους μεταξύ Ορθοδοξίας και Ισλάμ. Διατηρούσε άριστη σχέση με την βασιλική οικογένεια της Ιορδανίας και ιδιαίτερα με τον αδερφό του εκλιπόντος βασιλιά Χουσεΐν. Όμως δεν ήταν μέλος της Αγιοταφικής Αδελφότητας, γεγονός που του αφαίρεσε την δυνατότητα να συμμετάσχει στην διαδικασία. Αντιθέτως η Εκκλησία της Ελλάδος και η Εκκλησία της Κύπρου έβλεπαν με θετικό μάτι την υποψηφιότητα του μητροπολίτη Ιεραπόλεως Ειρηναίου, 62 χρονών και Εξάρχου του Παναγίου Τάφου στην Αθήνα.

Ο Πατριάρχης Μόσχας Αλέξιος είχε εκδηλώσει το ενδιαφέρον του για το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων και θα ήταν ιδιαίτερα ευτυχής εάν εκλεγόταν ο στενός του φίλος μητροπολίτης Βόστρων Τιμόθεος, 60 χρονών, αρχιγραμματέας της Συνόδου και σπουδασμένος στην Αγία Πετρούπολη στην Ρωσία. Η πρόθεση του Αλέξιου είχε εκδηλωθεί τον Δεκέμβριο του 1999, όταν επισκέφθηκε τα Ιεροσόλυμα με εντυπωσιακή σε αριθμό ακολουθία. Η προτίμηση της Μόσχας και η προσπάθειά της να παίξει ρόλο στην περιοχή προκάλεσε την οργή του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου, ο οποίος προσπάθησε στο μέτρο των δυνατοτήτων του να μην εκλεγεί ο Τιμόθεος. Η αντιπάθεια του Πατριάρχη Βαρθολομαίου προς τον Τιμόθεο χρονολογείται από το 1993, όταν η Μείζων και Υπερτελής Σύνοδος τον είχε καθαιρέσει, επειδή επιχείρησε να δραστηριοποιηθεί στην Αυστραλία, χωρίς την άδεια του Φαναρίου. Μετά την καθαίρεσή του ο Τιμόθεος ζήτησε συγγνώμη και αποκαταστάθηκε. Αντιρρήσεις στην εκλογή εκλεκτού της Μόσχας είχε η κυβέρνηση των ΗΠΑ. Τον έλεγχο του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων επιδιώκουν και οι 'Αραβες. Λίγες εβδομάδες πριν την εκλογή του νέου Πατριάρχη, οι 12 'Αραβες ιερείς που συμμετέχουν στην Αγιοταφική Αδελφότητα είχαν προσφύγει στα δικαστήρια ζητώντας να εκλέγονται και 'Αραβες αρχιερείς, ώστε να ανοίξει ο δρόμος για την εκλογή 'Αραβα Πατριάρχη.

Τον κατάλογο που περιελάμβανε τους υποψήφιους για τον πατριαρχικό θρόνο είχε πάρει η ιορδανική κυβέρνηση και η παλαιστινιακή Αρχή. Τον επέστρεψαν στο Πατριαρχείο χωρίς ενστάσεις και χωρίς να κάνουν κάποια διαγραφή. Αντιθέτως η κυβέρνηση του Ισραήλ διέγραψε 5 από τους 15 υποψηφίους, μεταξύ των οποίων και τους Ειρηναίο, Τιμόθεο και Δαμασκηνό, επικαλούμενο λόγους ασφαλείας. Έτσι φερόταν ως επικρατέστερος ο τοποτηρητής του θρόνου μητροπολίτης Πέτρας Κορνήλιος. Οι Ισραηλινοί είχαν καλές σχέσεις με τον Διόδωρο, ο οποίος τους παραχωρούσε πατριαρχική γη με την μέθοδο leasing (δανεισμού), και είναι βέβαιο πως δεν επιθυμούσε την αλλαγή του καθεστώτος. Δυστυχώς την πολιτική διαγραφών του Ισραήλ βοήθησε και ο Έλληνας πρόξενος στα Ιεροσόλυμα κ.Παναγιωτακόπουλος. Αυτό κατήγγειλαν στις 3 Φεβρουαρίου 12 μητροπολίτες, μέλη της 17-μελούς Ιεράς Συνόδου του Πατριαρχείου, με επιστολή διαμαρτυρίας προς τον Έλληνα υπουργό Εξωτερικών Γ.Παπανδρέου, ζητώντας του "να παρέμβει έστω και την τελευταία στιγμή". Όμως ο εκπρόσωπος Τύπου κ.Μπεγλίτης απάντησε στις 12 Ιουλίου πως "το υπουργείο Εξωτερικών δεν παρεμβαίνει στην διαδικασία". Τι ακριβώς μεσολάβησε ώστε το Ισραήλ να υπαναχωρήσει και να άρει τις διαγραφές στις 3 Αυγούστου είναι άγνωστο. Πολλά και ανεπιβεβαίωτα λέγονται και ακούγονται. Πάντως ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος Χριστόδουλος χαρακτήρισε την κίνηση του Ισραήλ ως "απαρχή δεινών" για το Πατριαρχείο και ζήτησε να γίνει σεβαστό από όλους το πανάρχαιο καθεστώς που διέπει την ζωή του Πατριαρχείου και εξασφαλίζει την αυτονομία και την αυτοδιοίκησή του. Επίσης επισήμανε την ανάγκη υποστήριξης της Ορθόδοξης Εκκλησίας στα Ιεροσόλυμα με βάση τα ιστορικά και πολιτισμικά δεδομένα.

Πλήθη Ελλήνων και Ελληνορθοδόξων της Παλαιστίνης περιμένουν με αγωνία να ακούσουν το όνομα του νέου Πατριάρχη έξω από τον ναό της Αναστάσεως. Τελικά στις 13 Αυγούστου πραγματοποιήθηκε στον ναό της Αναστάσεως η εκλογή του νέου Πατριάρχη. Στην πρώτη φάση ψήφισαν οι 50 εκλέκτορες της Αγιοταφικής Αδελφότητας, από τους οποίους 17 μέλη της Ιεράς Συνόδου, 21 αρχιμανδρίτες και 12 'Αραβες ιερείς. Ο Πέτρας Κορνήλιος συγκέντρωσε 14 ψήφους, ο Ιεραπόλεως Ειρηναίος 12 και ο Βόστρων Τιμόθεος 12. Στην δεύτερη φάση ψήφισαν τα 17 μέλη της Ιεράς Συνόδου και εξελέγη ο Ιεραπόλεως Ειρηναίος με 8 ψήφους έναντι 5 του Πέτρας Κορνηλίου και 4 του Βόστρων Τιμοθέου. Ο Πατριάρχης Ειρηναίος, κατά κόσμον Εμμανουήλ Σκοπελίτης, ήταν από του 1979 Έξαρχος του Παναγίου Τάφου στην Αθήνα. Φρόντισε για την οργάνωση και ανασυγκρότησή της, ανέδειξε τα ιερά μετόχια, συνεργάστηκε αποτελεσματικά με τις ελληνικές διοικητικές και εκκλησιαστικές Αρχές για την προώθηση και την επίλυση σημαντικών ζητημάτων που αφορούσαν το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων και το έργο της Αγιοταφικής Αδελφότητας. Επέδειξε ιδιαίτερο ζήλο όσον αφορά την συντήρηση και την διάσωση ιερών κειμηλίων για την προβολή της ελληνορθόδοξης παρουσίας στην Αγία Γη και συνεργάστηκε αποδοτικά με τα ελληνικά και διεθνή μέσα ενημέρωσης. Συνόδευσε τους προηγούμενους Πατριάρχες Βενέδικτο και Διόδωρο στα ταξίδια τους στο εξωτερικό και μετείχε στις αντιπροσωπείες που είχαν επαφές με άλλα Πατριαρχεία και Εκκλησίες.

Ενδεικτικές του υψηλού αισθήματος φιλοπατρίας του νέου Πατριάρχη ήταν οι πρώτες δηλώσεις μετά την εκλογή του: "Προσευχόμεθα εν τη ώρα ταύτη, υπέρ της Ειρήνης εις την πολύπαθον περιοχήν μας. Διαβεβαιούμεν ότι άπασα η Αγιοταφική Αδελφότης θα συνεχίσει να φυλάττει τας Θερμοπύλας της Πίστεως και τα απαράγραπτα δικαιώματα του Ελληνορθόδοξου Πατριαρχείου μας. Απευθύνομεν εις τους όπου Γης Ορθοδόξους Χριστιανούς την ευλογίαν ημών και ιδιαιτέρως, προς τον ευσεβή και φιλόχριστον Ελληνικόν Λαόν". Σε συνέντευξή του στις εφημερίδες "Ελεύθερος Τύπος" και "Ελευθεροτυπία" στις 19 Αυγούστου τόνισε: "Είμαστε προέκταση και προκεχωρημένο φυλάκιο της Ελλάδας και θέτουμε πάνω από όλα το συμφέρον της Αδελφότητας και της Ελλάδας". Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος Χριστόδουλος στο συγχαρητήριο μήνυμα τον χαρακτηρίζει "άνδρα ιεροπρεπή, πατέρα σεμνό και φύλακα και τηρητή πιστό των πατρώων που διακρίνεται για την αγάπη και την καλοσύνη του, για την προσήλωσή του στα θέσμια του Πατριαρχείου και για την φροντίδα του να αποκτήσει και πάλι το Πατριαρχείο μας στα Ιεροσόλυμα την παλιά του αίγλη". Αναμφίβολα με την εκλογή του Πατριάρχη Ειρηναίου, ενός συνετού ιεράρχη, αγαπητού στους συναδέλφους του και ακραιφνή Έλληνα πατριώτη, η Ελληνορθοδοξία πέτυχε ιστορική νίκη στην πολυτάραχη, ευαίσθητη και νευραλγική περιοχή της Μέσης Ανατολής.