Ειλημμένη απόφαση η ανεξαρτησία του Κοσόβου;

Η δήλωση δεν άφηνε περιθώρια παρερμηνείας: «Έχουμε καθορίσει τις παραμέτρους για το οριστικό καθεστώς, θέλουμε ένα πολυεθνικό Κόσοβο». Και εφόσον, λοιπόν, το καθόρισαν έτσι πρέπει να γίνει; Τα λόγια αυτά ανήκουν στον πολιτικό διευθυντή του βρετανικού υπουργείου Εξωτερικών Τζον Σόγιερς, κατά την διάρκεια επαφών του με Σέρβους και Αλβανούς εκπροσώπους του Κοσόβου. Μάλιστα. Και «έχουμε», και «καθορίσει». Δεν είναι τυχαία η επιλογή των λέξεων. Τα συμπλεγματικά απομεινάρια της αποικιοκρατικής πρώην αυτοκρατορικής Βρετανικής σκέψης είναι γνωστά και για άλλη μια φορά με προκλητικό τρόπο έκδηλα. Θα έπρεπε άραγε αυτό να μας εκπλήξει; Τα εξαγόμενα συμπεράσματα από αυτή τη στάση των Βρετανών αποτελούν σοβαρούς λόγους προβληματισμού.

Σε ένα πρώτο επίπεδο ανάλυσης θα καταλήγαμε σε κάτι που είναι λίγο-πολύ γνωστό. Το προαναφερθέν βρετανικό απωθημένο για τα «περασμένα μεγαλεία», τους έχει ωθήσει σε μια άνευ προηγουμένου δουλική συμπεριφορά στο πλευρό των Η.Π.Α. όπου ενεργούν, αδικώντας ως ένα βαθμό τον εαυτό τους, ως ετερόφωτα. Αφού δεν μπορούν να είναι οι πρώτοι, προσπαθούν να είναι δίπλα στους πρώτους. Μοιραία, βέβαια, αυτό που ακολουθεί είναι η εφαρμογή του άγραφου νόμου που λέει ότι «ο καθένας εκτονώνεται σε αυτόν που έχει από κάτω του». Και είναι επόμενο η συμπλεγματική τους συμπεριφορά να τους οδηγεί κάποιες φορές και σε υπεροπτικές, όσο και σπασμωδικές κινήσεις όπως η τελευταία. Εδώ, και φυσικά, πριν τελειώσουν οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Σέρβων και Αλβανών για την τύχη του Κοσόβου, έχουμε την «ετυμηγορία», την απόφαση-φιρμάνι περί του τι μέλλει γενέσθαι. «Αυτό είναι» μας λένε.

Θα περίμενε ίσως κανείς μετά από τόσα που πέρασε η περιοχή των Βαλκανίων, να υπήρχε μια στοιχειώδης συσσώρευση γνώσεων και εμπειριών στις δεξαμενές σκέψης και στο διπλωματικό υποσυνείδητο των «Μεγάλων» Δυνάμεων. 'Αλλωστε την φήμη των Βαλκανίων ως της «μπαρουταποθήκης της Ευρώπης», οι ίδιες την δημιούργησαν με παρόμοιες καθοριστικές αποφάσεις. Όμως πολύ περισσότερο θα περίμενε κάποιος, αθώος στη σκέψη, αν μη τι άλλο, οι προθέσεις των Δυνάμεων αυτών να παραμείνουν μακριά από το προσκήνιο και τα φώτα της δημοσιότητας μέχρι την τελική τους επίτευξη, κάτι που δε θα ήταν απλά για το θεαθήναι. Είναι θέμα τακτικής. Ακόμα κι αν όλος ο κόσμος ξέρει τι κάνεις, δεν το αποκαλύπτεις παρά μόνο όταν το έχεις πετύχει και σε συμφέρει η δημοσιοποίησή του. Έτσι θα απέφευγαν την πιθανότητα ανεπιθύμητων έντονων αντιδράσεων και όλα θα τελείωναν πριν καταλάβει ο πολύς κόσμος το τι συνέβη.

Ούτε και λάθος του Βρετανού διπλωμάτη δεν μπορεί να ήταν. Πρωτοβουλίες για τέτοιες δηλώσεις δεν διακινδυνεύει να πάρει κανείς σε αυτό το επίπεδο ιεραρχίας. Μια τέτοια γενική συμπεριφορά λοιπόν από μια κατά τα άλλα ισχυρή χώρα είναι επικίνδυνη και μόνο προβλήματα μπορεί να δημιουργήσει. Αυτά όμως σε ένα πρώτο επίπεδο ανάλυσης.

Με μια πιο προσεκτική προσέγγιση, το να θεωρήσουμε ότι η Μεγάλη Βρετανία κινήθηκε έτσι παρορμητικά, αν και καθ' όλα πιθανό και φυσιολογικό, είναι μάλλον μια υπεραπλουστευμένη σκέψη. Και αυτό είναι που μας φέρνει στο ακόλουθο θλιβερό συμπέρασμα. Σίγουρα είναι μια επίδειξη «αποικιοκρατικής» νοοτροπίας από την πλευρά τους. Το θέμα όμως είναι ότι για αυτούς οι λαοί των Βαλκανίων, μη εξαιρουμένου φυσικά και του δικού μας, είναι απόλυτα ελεγχόμενοι, σε τέτοιο βαθμό μάλιστα που να μην αισθάνονται ότι υπάρχει λόγος να κρύψουν τις προθέσεις και τις ειλημμένες τους αποφάσεις, δίνοντας παράλληλα διέξοδο και στο προαναφερθέν απωθημένο τους. Είναι άρχοντες του παιχνιδιού. Η υπεροψία τους λοιπόν, έρχεται ως επιστέγασμα των μεθοδεύσεών τους και δίχως κόστος μάλιστα, καθώς «τα καλά και συμφέροντα» των Η.Π.Α. και των ιδίων, θεωρούνται ότι είναι εξασφαλισμένα αφού και οι δύο τους βασίζονται στην γενικότερη νωθρότητα των λαών της περιοχής, ένα γνώρισμα της εποχής μας το οποίο τόσο κοπίασαν να μας εμφυσήσουν. Ως ένα βαθμό έχουν δίκιο. Αν κοιτάξουμε γύρω μας θα δούμε τη νωθρότητα αυτή να είναι ενοχλητικά έντονη.

Η έλλειψη κατανόησης, όμως, του ψυχισμού των κατοίκων της περιοχής των Βαλκανίων συνεχίζει να υφίσταται. Το μνημονικό τους, όπως είπαμε, γι' αυτήν τη γωνία της Ευρώπης συνεχίζει να είναι ασθενές και στην Γηραιά Αλβιόνα και στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Γιατί μπορεί να νομίζουν ότι έχουν καθορίσει την συνέχεια του παιχνιδιού τους, αλλά βασίζουν όλο τους το σχεδιασμό στην εσφαλμένη εντύπωση ότι αυτή τη φορά θα μπορέσουν να ελέγξουν τα «εργαλεία» που χρησιμοποιούν και θα σβήσουν όποτε αυτοί θελήσουν τη φωτιά που θα τους εξυπηρετήσει. Είναι έτσι όμως;

Εμείς που ζούμε σε αυτή τη γειτονιά δεν μπορούμε να έχουμε τέτοιες ψευδαισθήσεις. Και τις προηγούμενες λάθος, υπεροπτικές και κυνικές εκτιμήσεις και αποφάσεις τους, εμείς τις πληρώσαμε και ξέρουμε πολύ καλά ότι το παιχνίδι δεν παίζεται έτσι. Στην πραγματικότητα αυτό το παιχνίδι, εδώ, σε αυτό τη πλευρά της Μεσογείου, δεν έχει παρά μόνο ένα κανόνα: η πλευρά των νικητών τα παίρνει όλα! Κανείς λοιπόν δεν πρόκειται να σταματήσει τον αγώνα του εν όσο κερδίζει. Πολύ περισσότερο εδώ που οι αφορμές αλλά και οι δυνητικοί αντίπαλοι είναι πολλοί. Σε μια περιοχή που η γεωστρατηγική της σημασία είναι μοναδική και που άρα στα μάτια των εν δυνάμει νικητών και ένα βήμα παραπέρα θα άξιζε τον κόπο, τη θυσία και το ρίσκο.

Τα ζήσαμε στο παρελθόν αρκετές φορές, και με τον λανθασμένο τρόπο που αντιλαμβάνονται τις ισορροπίες στην περιοχή μας οι γνωστοί-άγνωστοι του πλανήτη, αλλά και με την υπεροψία των «αυλικών» τους, μάλλον θα τα ξαναζήσουμε. Και όταν τα «εργαλεία» τους ξεφύγουν απ' τον έλεγχό τους και ξαναεκραγεί η «μπαρουταποθήκη» και μαζί ο σχεδιασμός τους, θα σηκώσουν τους ώμους λέγοντας: «Δεν πειράζει. Την επόμενη φορά όμως, θα το ελέγξουμε».