Pixar: Κινούμενα σχέδια και παραδοσιακές αξίες

Κλείνουν φέτος 25 χρόνια δημιουργίας της Pixar, της εταιρείας που ανέβασε την τέχνη των κινουμένων σχεδίων σε αξεπέραστα ύψη, κερδίζοντας 26 Όσκαρ και εξυμνώντας παράλληλα τις παραδοσιακές αξίες. Με αφορμή λοιπόν την έξοδο των «Αυτοκινήτων 2» του Τζων Λάσιτερ στις αίθουσες, είναι ευκαιρία να μιλήσουμε για μια εταιρεία που οι ταινίες της λατρεύτηκαν από τους συντηρητικούς και χριστιανικούς κύκλους της Αμερικής. Απαντάμε έτσι σε ένα παλιό αίτημα των αναγνωστών μας σχετικά με το τι ταινίες πρέπει να δείχνουν στα παιδιά τους.

Η Pixar, η οποία πρώτη δημιούργησε κινούμενα σχέδια με την βοήθεια υπολογιστών, ξεκίνησε το 1984 από την ομάδα των ειδικών εφέ του σκηνοθέτη Τζωρτζ Λούκας («Πόλεμος των Άστρων»). Το 1986 αγοράσθηκε από τον πολύ γνωστό σήμερα επιχειρηματία Στηβ Τζομπς, πριν καταλήξει το 1991 στην αγκαλιά της Walt Disney.

Η συνεργασία με την Walt Disney

Η πρώτη ταινία μεγάλου μήκους ταινία της Pixar ήταν το «Toy Story» του Τζων Λάσιτερ. Σε αυτό τα παιχνίδια του μικρού Άντυ (ο καουμπόι Γούντυ, ο πατατοκέφαλος κλπ) αγωνιούν αν τα καινούργια γενέθλια του μικρού ιδιοκτήτη τους φέρουν ένα καινούργιο δώρο που θα τους εξοβελίσει από την καρδιά του. Όταν ο αστροναύτης Μπαζ Λάιτχεντ (Τιμ Άλλεν), έλθει στο δωμάτιο με τα παιχνίδια, ο Γούντυ (Τομ Χανκς) θα αρχίσει να ζηλεύει και να υποσκάπτει την αξία του καινούργιου παιχνιδιού.

Τότε αρχίζει μια περιπέτεια που στην πραγματικότητα είναι πορεία αυτογνωσίας για τους δύο αντίζηλους όσο αφορά την πραγματική τους θέση στον κόσμο. Έχουμε λοιπόν μια εξύμνηση της φιλίας, της οικογένειας (ανάμεσα στον Άντυ και τα παιχνίδια του) και της ηθικής στάσης ζωής, που μεταλλάσει ακόμα και τον κακό της ιστορίας, τον μικρό γείτονα Σιντ.

Θα ακολουθήσουν το «Ζουζούνια» και το «Μπαμπούλας ΑΕ». Όμως το πρώτο αριστούργημα της Pixar υπήρξε το «Ψάχνοντας τον Νέμο» του Άντριου Στάντον που βγήκε στις αίθουσες το 2003. Σε αυτό ο Μέρλιν, ένα κλωνόψαρο, θα ταξιδέψει μέχρι το Σίδνεϋ για να βρει τον μικρό Νέμο, που έχει αλιευθεί από ένα οδοντίατρο και ζει σε ένα ενυδρείο.

Εδώ έχουμε το ξεπέρασμα των φόβων του ατόμου για να φτάσει στην νίκη και έναν ύμνο στην οικογένεια και την φιλία, ανάμεσα στην Ντέμπυ και τον Μάρλιν και του Νέμο και των υπόλοιπων ψαριών του ενυδρείου. Όμως η οικογένεια δεν πρέπει να είναι υπερπροστατευτική και το άτομο (Νέμο) πρέπει να βασίζεται στις δυνάμεις του. Προσωπικά ξέρουμε πολλούς γονείς που λατρεύουν αυτήν την ταινία περισσότερο από τα παιδιά τους.

«Απίθανοι»: Μια κορυφαία δεξιά ταινία

Το 2004 σήμανε την άφιξη των «Απίθανων» του Μπραντ Μπερντ, μίας από τις κορυφαίες δεξιές ταινίες της τελευταίας 25ετίας. Σε αυτό μια οικογένεια υπερηρώων, που έχει διαταχθεί από την κυβέρνηση να καταπνίξουν τις ικανότητες τους και να ζήσουν ως μια φυσιολογική (η καλύτερα αφύσικη), επιστρέφουν κρυφά στην δράση για να σώσουν και πάλι τον κόσμο.

Ίσως καμιά ταινία της Pixar δεν ξεσήκωσε την Αριστερά εναντίον της. Και αυτό γιατί μιλάει για ελίτ υπεράνθρωπων, κάνοντας πολλούς να μιλάνε για νιτσεϊκή η «ναζιστική» ταινία. Εδώ πρέπει να πούμε ότι έχουμε εξαρχής μια εξύμνηση του διαφορετικού και εξαιρετικού που ξεπερνάει η καταπιέζεται από την μάζα. Μια ιδέα που προέρχεται από τον «Atlas Shrugged» της Άυν Ραντ.

Παράδειγμα όταν η Ελάστικα (Έλεν Παρ) λέει στον άνδρα της τον πρώην κύριο Απίθανο (Μπομπ Παρ) για την τελετή «αποφοίτησης» του γιου τους από την τέταρτη τάξη στην πέμπτη, εκείνος απαντά: «Προωθούν την μετριότητα, αλλά όταν πάει κάποιος να την ξεπεράσει, τον απορρίπτουν».

Σε μια άλλη σκηνή, ο γιος της Έλεν δεν μπορεί να γίνει αθλητής, επειδή λόγω υπερδύναμης στο τρέξιμο θα νικούσε πάντα. Τότε για να τον παρηγορήσει, του λέει: «Ο καθένας είναι ξεχωριστός». Για να πάρει την απάντηση: «Που σημαίνει ότι κανένας δεν είναι». Με μια τέτοια άποψη ο Σύντρομ-Μπάντυ θέλει να καταστρέψει τον κόσμο μέσω της καταστροφής των ηρώων και κυριαρχίας της μάζας.

Όμως για τους πιο προσεχτικούς, ο κύριος Απίθανος παραπέμπει στα μυώδη αγάλματα του Άρνο Μπρέκερ, ενώ τα μοντέλα της Έντνα Μοντ, που φτιάχνει ρούχα για την σούπερ οικογένεια, παραπέμπουν στο «Ολυμπία» της Λένι Ρίφενσταλφ. Από την άλλη, ο Απίθανος και η οικογένεια έχουν συνείδηση και έννοια του καλού και της προσφοράς στους άλλους. Αντίθετα, ο Μπάντυ θεωρεί την καλοσύνη ως αδυναμία και είναι έτοιμος να πουλήσει ακόμα και τους πιο στενούς συνεργάτες του.

Στην επόμενη ταινία, τα «Αυτοκίνητα» του Τζων Λάσσετερ, ο κεραυνός Μακ Κουήν πρέπει να μάθει να λειτουργεί ως ομάδα και να νοιάζεται για τους άλλους, πριν κερδίσει ένα σημαντικό αγώνα αυτοκινήτων. Φυσικά η ταινία παραπέμπει στην «Φόρμουλα 1» με τον Στηβ Μακ Κουήν.

Δεν είναι σύμπτωση που το μάθημα ζωής θα το πάρει σε μια αγροτική πόλη στην μέση του πουθενά. Εξυμνεί έτσι την Παράδοση και αφήνει στον θεατή την ιδέα ότι η ηθική στάση ζωής είναι ανώτερη από ένα κύπελλο.

«Ρατατούης»: Μια ταινία για το προσωπικό όραμα

Ο «Ρατατούης» (2007) του Μπραντ Μπερντ υπήρξε η πρώτη «ενήλικη» ταινία της Pixar. Σε αυτό το ποντίκι Ρεμύ είναι φανατικός λάτρης της γκουρμέ κουζίνας και ειδικά του σεφ Αυγούστου Γκουστώ. Θα πάει στο Παρίσι να κατακτήσει το όνειρο του και θα βρεθεί να δουλεύει κρυφά στο παλιό ρεστοράν του αποθανόντος ειδώλου. Εκεί θα συμμαχήσει με τον Λανγκουΐνι, που το καινούργιο αφεντικό τον έχει βάλει αρχικά να δουλεύει στα σκουπίδια. Όμως η κρυφή συμμαχία Ρεμύ και Λανγκουΐνι θα κερδίσει την προτίμηση και των πιο αυστηρών κριτικών γαστρονομίας.

Ο «Ρατατούης» είναι μια ταινία για το προσωπικό όραμα που αποδεικνύει ότι το καλό γούστο δεν διδάσκεται. Επίσης σε αντίθεση με την άποψη του Γκουστώ, δεν μπορεί ο καθένας να είναι σεφ. Έτσι έχουμε την εξύμνηση του ξεχωριστού ατόμου (Ρεμύ) που κατευθύνει την μετριότητα (Λανγκουΐνι). Όμως και το ξεχωριστό άτομο πρέπει να μάθει την ηθική στάση ζωής και την έννοια της πραγματικής φιλίας. Επίσης υπάρχει μια εξύμνηση της φυλής και της οικογένειας, που ο Ρεμύ ποτέ δεν ξεχνά. Όσο για τα δήθεν φιλομεταναστευτικά μηνύματα που θέλει να βλέπει η εγχώρια κριτική, θυμίζουμε ότι ο Ρεμύ προέρχεται από την Γαλλική επαρχία και όχι το Μαρόκο.

Στην πραγματικότητα, ο «Ρατατούης» είναι μια αλληγορία για την σχέση Ντίσνεϋ και Pixar. O Γκουστώ (Ντίσνεϋ) είναι ο ξεχωριστός σεφ, του οποίου οι κληρονόμοι (Μάικλ Έισνερ κλπ) ταυτίζουν το όνομα του με κάθε είδους μετριότητα (από τους «Μπόατνικς» στην «Ποκαχόντας»). Μέχρι την στιγμή που έρχεται ο Ρεμύ (Pixar) και σώζει το όνομα του ρεστοράν (Walt Disney Pictures).

Οικολογία και αμερικάνικη Δεξιά

Η δεύτερη «ενήλικη» ταινία της Pixar υπήρξε το «Wall-E» με ήρωα ένα ρομπότ που τακτοποιεί τα σκουπίδια στην εγκαταλειμμένη Γη. Εκεί θα σώσει το τελευταίο εναπομείναν λουλούδι, κάτι που θα αλλάξει το μέλλον της ανθρωπότητας.

Πρόκειται για έναν ύμνο στην οικολογία και την Παράδοση και με απόψεις που θα λάτρευαν οι οπαδοί του «Πάρτυ του Τσαγιού». Αυτές είναι η άποψη ότι το μεγάλο κράτος ταυτίζεται με την μεγάλη επιχείρηση, ότι ένα κράτος-νταντά αποχαυνώνει τους πολίτες και τέλος ότι η σωτηρία προέρχεται πάντα από την καλλιέργεια της γης και του μικρού αγροκτήματος.

Στους οπαδούς του «Πάρτυ του Τσαγιού» απευθύνεται και το «Toy Story 3», όπου τα παιχνίδια της πρώτης ταινίας πέφτουν θύματα μιας σοσιαλιστικής δικτατορίας οργουελικού τύπου. Σε αυτήν («Κέντρο μέριμνας» είναι το όνομα της και τους έχει στείλει εκεί ο ενήλικος πλέον Άντυ), ο Λότσο (Ομπάμα;) έχει πείσει τους πάντες να θυσιάσουν την ελευθερία τους για το γενικό καλό.

Τότε τα παιχνίδια εξεγείρονται, συμπεριλαμβανομένης και της απολιτικοποίητης Μπάρμπι. Σε αυτήν ανήκει η καλύτερη ατάκα της ταινίας: «Η εξουσία προέρχεται από τους κυβερνώμενους, όχι μέσω ελέγχου». Φράση που παραπέμπει στην «Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας», ένα ιερό κείμενο για τους Αμερικανούς συντηρητικούς και πατριώτες.

Όλα αυτά, μεταφρασμένα σε 26 Όσκαρ και 3 βραβεία Γκράμμυ καλύτερου τραγουδιού, μας κάνουν να θεωρούμε ότι είναι καιρός να ανακαλύψουν και οι Έλληνες πατριώτες τον υπέροχο κόσμο της Pixar.