Ένας δεξιός Ρομπέν των Δασών

Ήρθε η ώρα να πούμε και εμείς την γνώμη μας για τον Robin Hood, την τελευταία ταινία του Ρίντλεϋ Σκοτ, με τον Ράσελ Κρόου στον ρόλο του θρύλου του δάσους του Σέργουντ και την Κέητ Μπλάνσετ στον ρόλο της Λαίδης Μάριον. Όμως πρώτα θα πρέπει να ρίξουμε μια ματιά στον θρύλο του Ρομπέν των Δασών, έτσι όπως διαμορφώθηκε στο εγγλέζικο φολκλόρ.

Κατ' αρχήν να ξεκαθαρίσουμε το γεγονός ότι παρόλο ότι ο Ρομπέν των δασών ουδέποτε υπήρξε ως ιστορικό πρόσωπο. Ο κορυφαίος λαογράφος Φράνσις Τζέημς Τσάιλντ (1825-1896), που συνέλεξε τις μπαλάντες του εγγλέζικου λαού, ήταν κατηγορηματικός: «Ο Ρομπέν των Δασών υπήρξε καθαρά δημιούργημα της λαϊκής μούσας».

Ναι, αλλά ποιο είναι το ιστορικό περιβάλλον στο οποίο δρα ο Ρομπέν των Δασών; Παρόλο που αναφέρεται ως ήρωας του δάσους του Σέργουντ της περιοχής του Νόττιγχαμ , οι παλαιότερες μπαλάντες (14ος αιώνας) τον αναφέρουν ως παράνομο του Μπάρνσντέηλ, νότια του Νόττιγχαμ. Επίσης παρόλο που η λαϊκή κουλτούρα τον θέλει υπερασπιστή του δικαιώματος στον θρόνο του Ριχάρδου του Λεοντόκαρδου, οι ίδιες μπαλάντες τον αναφέρουν ως μαχητή του βασιλιά Εδουάρδου. Το πρόβλημα όμως είναι ότι δεν ξεκαθαρίζουν σε ποιον από τους τρεις Εδουάρδους της Αγγλίας αναφέρονται. Έτσι μας κάνουν να μαντέψουμε ότι πρέπει να «έδρασε» ανάμεσα στο 1272 και το 1377.

Κοινωνικά ο Ρομπέν των Δασών υπήρξε, μεσαίος κτηματίας, ανήκοντας στην τάξη ανάμεσα στον ιππότη και τον άνθρωπο των λαϊκών τάξεων. Η δε ιδέα του επαναστάτη υπέρ των λαϊκών τάξεων δεν υπήρχε αρχικά, αλλά πρόκειται για μεταγενέστερη ιδέα του 15ου και 16ου αιώνα. Με βάση τις αντίστοιχες μπαλάντες, ο Ρομπέν των Δασών υπήρξε ηγέτης λαϊκής εξέγερσης, θαυμαστής της Μάριαν, αντικληρικαλιστής, δεινός τοξότης και ευγενής απέναντι στις γυναίκες.

Αυτός ο αντικληρικαλισμός φτάνει στα όρια του παγανισμού, μιας και σύμφωνα με την διακεκριμένη ανθρωπολόγο Μάργκαρετ Μιούρεϋ (1863-1963), ο Ρομπέν των Δασών ήταν αρχιερέας ή θεός της αρχαίας θρησκείας που επέζησε στον Μεσαίωνα. Μάλιστα, αυτός και η Μάριον υπήρξαν ταυτισμένοι με τις παγανιστικές γιορτές της Πρωτομαγιάς, τις οποίες η Εκκλησία προσπάθησε να εκχριστιανίσει. Τέλος το πράσινο χρώμα των ρούχων του παραπέμπει στον Πράσινο Άνθρωπο του εγγλέζικου φολκλόρ, παγανιστικό σύμβολο της Φύσης και της γονιμότητας.

Επίσης ως ιδιοκτήτης γης και μέρος της αριστοκρατίας, ο Ρομπέν των Δασών δεν μπορεί να είναι εκπρόσωπος των αγροτικών αιτημάτων (καταπιεστικοί φόροι) και εξεγέρσεων. Οι δε αρετές του, όπως αυτές της ειλικρίνειας, του ιπποτισμού, της γενναιοδωρίας και αυστηρής ηθικότητας είναι η προσωποποίηση του συστήματος, όχι η απόρριψη του. Αυτό ως απάντηση στους σοσιαλιστές θαυμαστές του Ρομπέν των Δασών.

Πως όμως χειρίζεται τον μύθο ο Ρίντλεϋ Σκοτ; Κατ' αρχήν συνεχίζει τον αναθεωρητισμό του «Βασιλείου των Ουρανών» περί κακών Σταυροφοριών και περί σφαγών Μουσουλμάνων και Χριστιανών. Παρ' όλο που δεν ξεχνάμε τις ακρότητες της Αντιόχειας, της Άκρας και της πρώτης Άλωσης της Κωνσταντινουπόλεως (1204), θεωρούμε ότι του Σκοτ του «διαφεύγει» ο επεκτατισμός του Ισλάμ και η κατοχή των Ιεροσολύμων. Όπως επίσης ότι για τους Χριστιανούς του Μεσαίωνα, ο ιερός σκοπός των Σταυροφοριών ανύψωνε τον πόλεμο από σφαγή μεταξύ αδελφών του ίδιου Πατέρα σε πνευματικό ιδεώδες. Έτσι ο Σκοτ αποδεικνύεται σε θεωρητικό, αλλά και ταυτόχρονα σε θύμα της πολιτικής ορθότητας της σημερινής πολυπολιτισμικής Αγγλίας.

Από αυτόν τον αναθεωρητισμό δεν ξεφεύγει ούτε ο Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος, που γενικά θεωρείται ότι υπήρξε ένας ακριβοδίκαιος βασιλιάς. Παραδείγματος χάριν, όταν ο Ριχάρδος ζητάει την άποψη του Ροβέρτου Λόνγκστραϊντ (Ράσελ Κρόου) αν ο Θεός θα είναι ευχαριστημένος από τις πράξεις του στις Σταυροφορίες, ο μετέπειτα Ρομπέν των Δασών πληρώνει την ειλικρίνεια του με αλυσίδες. Έτσι εξαφανίζεται η ηθική διαφορά ανάμεσα στον Ριχάρδο και τον αδελφό του Ιωάννη που έπεισε τον Ρομπέν να επιθυμεί την επιστροφή του πρώτου στον θρόνο της Αγγλίας. Ειλικρινά έχουμε βαρεθεί ένα τέτοιου είδους αναθεωρητισμό, που αποδομεί σώνει και καλά τους μύθους των εθνών, όπως έγινε και με τον «Βασιλιά Αρθούρο» του 2004. Από την άλλη, υπάρχει η αιώνια διαμάχη ανάμεσα στους Άγγλους και Γάλλους, όπου οι τελευταίοι είναι οι κακοί που μάλιστα εισβάλουν στην Αγγλία. Αντίθετα ήταν ο βασιλιάς Ιωάννης που εισέβαλε στην Γαλλία.

Υπάρχει μια πρωτοφεμινιστική χροιά στον ρόλο της Μάριον (Κέητ Μπλάνσετ), χήρας του Λόξλεϋ, που ερωτεύεται τον Ρόμπιν. Καθώς και ένας αντικληρικαλισμός, όταν διαμαρτυρόμενη για την βαριά φορολογία φωνάζει: «Δεν ξέρω αν ο βασιλιάς ή ο αρχιεπίσκοπος είναι μεγαλύτερη κατάρα για τον απλό Άγγλο». Για να συμπληρώσει: «Κάθε μέρα παρακαλώ να γίνει ένα θαύμα και ο Αρχιεπίσκοπος να δείξει χριστιανική φιλανθρωπία». Βέβαια αυτό σημαίνει ότι η Εκκλησία είναι ως ιδέα ανώτερη από τους εκπροσώπους της, παρόλο που για τον Σκοτ, η Εκκλησία είτε είναι φορομπηχτική, ή σαν τον Τικ νοιάζεται μόνο για την καλλιέργεια μελιού!

Όμως η πιο εντυπωσιακή άποψη του Σκοτ είναι η ταύτιση του Ρομπέν των Δασών με τους αγώνες για τις ελευθερίες της Μάγκνα Κάρτα. Έτσι ο Ρομπέν των Δασών απορρίπτει την ελεώ Θεού βασιλεία και την ιδέα της κληρονομικής αριστοκρατίας, θεωρώντας ότι ο άριστος και ο ιππότης δεν ανήκουν σε συγκεκριμένη τάξη. Μια άποψη που υπήρχε και στο «Βασίλειο των Ουρανών». Όμως, αντίθετα με όλες τις υπόλοιπες «προοδευτικές» αναγνώσεις του θρύλου από την εποχή του Ντάγκλας Φαίρμπανγκς, ο Σκοτ μας δίνει έναν δεξιό Ρομπέν των Δασών. Και αυτό γιατί πιστεύει ότι «δεν υπάρχει φόρος δίχως εκπροσώπηση», άποψη βέβαια που παραπέμπει στην ιδέα της Αμερικανικής Επανάστασης. Επίσης δεν κλέβει από τους πλούσιους για να δώσει στους φτωχούς, αλλά παλεύει για να επιστραφούν τα χρήματα σε αυτούς όπου ανήκουν, πολεμώντας παράλληλα ένα φορομπηχτικό κράτος. Δύο απόψεις που τον μετατρέπουν σε ήρωα των Ρεπουμπλικάνων και της Σάρα Πέιλιν.

Ο παγανισμός του Ρομπέν φαίνεται όταν αντί να θάψει τον ευεργέτη του, Λάξλεϋ, τον αποτεφρώνει, ενώ κάποιες γιορτές στις οποίες συμμετέχουν ο Ρομπέν και η Μάριον έχουν παγανιστικό χαρακτήρα.

Τέλος θετικό είναι ότι οι βασικοί ρόλοι δεν δόθηκαν σε παιδαρέλια. Από την Μπλάνσετ μέχρι τον μπεργκμανικό Μαξ Φον Σύντοφ, οι περισσότεροι ηθοποιοί έχουν περάσει τα σαράντα και η πείρα τους φαίνεται στο πανί.

Έτσι, παρόλο που η ταινία δεν αναφέρεται στον μύθο του Ρομπέν των Δασών, αλλά αποτελεί το προοίμιο του, αξίζει να την δει κανείς για τις μάχες, τις ερμηνείες και τις απόψεις περί καλής βασιλείας και ελευθεριών του πολίτη. Ο δε Ρομπέν του Ράσελ Κρόου ως πατριώτης, γενναίος, δίκαιος και ειλικρινής είναι ένα πρότυπο ηγέτη που θαυμάζουμε.

* Ο Γιώργος Πισσαλίδης έχει σπουδάσει σκηνοθεσία κινηματογράφου στην Σχολή Χατζίκου. Άρθρα, συνεντεύξεις και κριτικές του για τον κινηματογράφου έχουν δημοσιευθεί στο «Ποπ & Ροκ», την «Τόλμη» (περιοδικό της Αρχιεπισκοπής), την «Ελληνική Αγωγή», το «Τότε» κ.α., προβάλλοντας την ιδέα ενός δεξιού, πατριωτικού και χριστιανικού κινηματογράφου.

Συντομευμένη έκδοση του άρθρου δημοσιεύθηκε στο φύλλο της 19ης Ιουνίου 2010 της εφημερίδας Ελεύθερος Κόσμος.