Το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών και οι προκλήσεις για τον ΛΑ.Ο.Σ.

Οι ευρωεκλογές του Ιουνίου αποτέλεσαν μία μεγάλη επιτυχία για τον ΛΑ.Ο.Σ. καθώς ήταν το μόνο από τα κοινοβουλευτικά κόμματα που, όπως φαίνεται και στον παρακάτω πίνακα, αύξησε όχι μόνο το εκλογικό του ποσοστό αλλά και τον απόλυτο αριθμό των ψήφων τις οποίες έλαβε. Το ποσοστό του έφθασε σε εθνικό επίπεδο το 7,15% (σημειώνοντας μία αύξηση σχεδόν 74% σε σχέση με τις ευρωεκλογές του 2004), ενώ οι ψήφοι υπέρ του αυξήθηκαν κατά 45%. Ορθά, λοιπόν, ο δημοσιογράφος Γιώργος Δελαστίκ επισημαίνει ότι ο ΛΑ.Ο.Σ. «αποτελεί τον μεγάλο κερδισμένο των ευρωεκλογών» και τον χαρακτηρίζει ως τον «πραγματικό νικητή αυτών των ευρωεκλογών» (Έθνος 8/6/2009).

Όπως τονίζει ο Γιάννης Μαυρής της Public Issue: «Μεταξύ των 5 σημερινών κοινοβουλευτικών κομμάτων μόνον ο ΛΑ.Ο.Σ. εμφανίζει πραγματική (και συνεχή) άνοδο της κοινωνικής του επιρροής. Μέσα στην τελευταία 5ετία κατόρθωσε να υπερδιπλασιάσει την εκλογική του απήχηση και να σταθεροποιήσει, κυρίως εις βάρος της Ν.Δ., την παρουσία του μέσα στο κομματικό σύστημα» (Καθημερινή, 9/6/2009). Κατά τον εκλογικό αναλυτή Τάκη Καφετζή «η ηγεσία του ΛΑ.Ο.Σ. δείχνει να διαχειρίζεται ικανοποιητικά και να συγκρατεί τα κέρδη που της αποφέρει η διπλή στρατηγική, του διαλόγου με τους παραδοσιακούς οπαδούς και ψηφοφόρους της συντηρητικής παράταξης και της «στοργικής» κριτικής στην ηγεσία της» (Ελευθεροτυπία, 9/6/2009). Μάλιστα, σύμφωνα με την πρώτη μετεκλογική δημοσκόπηση (Καθημερινή, 12/6/2009), το 47% της Κοινής Γνώμης θεωρεί ως θετική την ενίσχυση των ποσοστών του ΛΑ.Ο.Σ. Την άποψη αυτή συμμερίζεται το 64% των ψηφοφόρων της ΝΔ κατά τις ευρωεκλογές του 2009 και το 37% των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ.

Οι περιφέρειες στις οποίες ο ΛΑ.Ο.Σ. συγκέντρωσε ποσοστό πάνω από τον εθνικό μέσο όρο του ήταν οι εξής:

Οι 22 περιφέρειες στις οποίες ο ΛΑ.Ο.Σ. κατέλαβε την τρίτη θέση ήταν οι εξής:

Η επίτευξη τόσο του στόχου της αύξησης των ψήφων υπέρ του κόμματος σε σχέση με τις ευρωεκλογές του 2004, όσο του στόχου της εκλογής δεύτερου ευρωβουλευτή αποτέλεσε την πλήρη δικαίωση των επιλογών του προέδρου του ΛΑ.Ο.Σ. Γ.Καρατζαφέρη αναφορικά με τα πρόσωπα που πλαισίωσαν το ευρωψηφοδέλτιο του κόμματος. Η επιλογή της Νίκης Τζαβέλα ήταν μία επιλογή υψηλού πολιτικού ρίσκου καθώς θα μπορούσε να προσελκύσει ψηφοφόρους δυσαρεστημένους από την ΝΔ αλλά από την άλλη, λόγω του τεχνοκρατικού και κοσμοπολίτικου προφίλ της, θα μπορούσε να αποσυσπειρώσει και την εκλογική βάση του ΛΑ.Ο.Σ. Ενδεχομένως η επιλογή του βουλευτή Αθανάσιου Πλεύρη για την δεύτερη θέση του ευρωψηφοδελτίου να αποτελούσε και την ασφαλιστική δικλίδα προκειμένου να αποφευχθεί το δεύτερο ενδεχόμενο.

Η επιτυχία αυτή του ΛΑ.Ο.Σ. κακώς αποδίδεται από κάποιους στην «υπερπροβολή» του από τους τηλεοπτικούς σταθμούς, καθώς από τα στοιχεία του ΕΣΡ δεν προκύπτει κάτι τέτοιο. Σύμφωνα με τις μετρήσεις του ΕΣΡ κατά την προεκλογική περίοδο, η ποσοστιαία παρουσίαση των πολιτικών κομμάτων της ελάσσονος αντιπολίτευσης στα κεντρικά δελτία ειδήσεων ανά τηλεοπτικό σταθμό είχε ως εξής (Ελευθεροτυπία, 17/6/2009):

Από τα ευρήματα αυτά είναι προφανές ότι οι τηλεοπτικοί σταθμοί δεν «υπερπρόβαλαν» προεκλογικά τον ΛΑ.Ο.Σ. Μάλλον το αντίθετο...

Ρόλο στην εκλογική επιτυχία έπαιξε σίγουρα και η ικανοποιητική εμφάνιση του προέδρου του κόμματος στην τηλεμαχία των πολιτικών αρχηγών καθώς όλες οι σχετικές μετρήσεις έδειξαν ότι οι πολίτες αξιολόγησαν την παρουσία του ως την θετικότερη μεταξύ των αρχηγών των κομμάτων της ελάσσονος αντιπολίτευσης. Σύμφωνα με την σχετική μέτρηση της MRB για τον «Ελεύθερο Τύπο», η εμφάνιση του κ. Καρατζαφέρη κρίθηκε θετική από το 41% του συνόλου των ερωτηθέντων, από το 49,4% των ψηφοφόρων της ΝΔ του 2007 και από το 37% των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ.

Το αποτέλεσμα της κάλπης των ευρωεκλογών δυσαρέστησε αρκετούς από την πολιτική, δημοσιογραφική και πανεπιστημιακή ελίτ της χώρας - δυσαρέσκεια η οποία αποτυπώνεται ανάγλυφα στο σχόλιο του «Βήματος» (9/6/2009) το οποίο, σε εκδοτικό του σημείωμα, τόνισε ότι «είναι αυτονοήτως απογοητευτικό ότι το μόνο κόμμα που αύξησε ποσοστά και ψήφους στην προχθεσινή εκλογική αναμέτρηση ήταν αυτό του Γ.Καρατζαφέρη».

Σύμφωνα με τα στοιχεία του exit poll της MARC (Έθνος της Κυριακής, 14/6/2009), της μόνης εταιρείας που πρόβλεψε το ποσοστό του ΛΑ.Ο.Σ., τα κοινωνικοδημογραφικά χαρακτηριστικά των ψηφοφόρων του κόμματος είναι τα εξής:

Από πλευράς εκπαιδευτικού επιπέδου, ο ΛΑ.Ο.Σ. υπερεκπροσωπείται στους αποφοίτους μέσης και ανώτερης εκπαίδευσης. Η συσπείρωση των ψηφοφόρων του ΛΑ.Ο.Σ. των βουλευτικών εκλογών του 2007 ήταν σχετικά χαμηλή και οι επιλογές τους στις ευρωεκλογές ήταν οι εξής (Exit poll MARC, Έθνος της Κυριακής 14/6/2009):

Προς τον ΛΑ.Ο.Σ. μετακινήθηκε σε σχέση με τις εκλογές του 2007:

• Το 7,7% των ψηφοφόρων της ΝΔ
• Το 1,5% των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ
• Το 1,6% των ψηφοφόρων του ΚΚΕ
• Το 4,4% των ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ
• Το 10,8% των αναποφάσιστων

Ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της Metron Analysis Στράτος Φαναράς επισημαίνει ότι «ο ΛΑ.Ο.Σ. τις τελευταίες μέρες έδειχνε μία δυναμική που οδηγούσε στους δύο ευρωβουλευτές. Ωστόσο δεν περιμέναμε ότι θα περάσει το 7%. Νομίζω ότι το ποσοστό του ΛΑ.Ο.Σ. αντανακλά και κοινωνικά φαινόμενα και εισροές δυσαρεστημένων ψηφοφόρων της ΝΔ» (Τα Νέα, 9/6/2009). Κατά τον διευθύνοντα σύμβουλο της MRB Δημήτρη Μαύρο «η δυναμική παρουσία του ΛΑ.Ο.Σ. υποστηρίχθηκε σαφώς από τις διαρροές της Νέας Δημοκρατίας ως ψήφος αντίδρασης, κερδίζοντας παράλληλα έδαφος και στο σημείο της ενεργητικής ψήφου υποστήριξης της στάσης και των θέσεων του κόμματος» (Ελεύθερος Τύπος, 9/6/2009). Όπως υπογραμμίζει ο Χριστόφορος Βερναρδάκης της VPRC «η σχέση ΝΔ-ΛΑ.Ο.Σ. υπήρξε η βασικότερη σχέση που καταγράφηκε στις εκλογές, επηρεάζοντας μαζί με το ύψος της αποχής, το τελικό καταγεγραμμένο ποσοστό» (Αυγή της Κυριακής, 14/6/2009).

Πάντως, οι σχεδόν 370.000 ψηφοφόροι του κόμματος δεν αποτελούν ένα σταθεροποιημένο εκλογικό σώμα καθώς οι περισσότεροι αποφάσισαν τι θα ψηφίσουν λίγα 24ωρα πριν την κάλπη (Τα Νέα, 9/6/2009) ενώ στην ερώτηση αν αισθάνονται κοντά στο κόμμα που ψήφισαν, οι μισοί απάντησαν «ούτε κοντά, ούτε μακριά». Παρ’ όλα αυτά, ο Χριστόφορος Βερναρδάκης επισημαίνει ότι «το εκλογικό σώμα του ΛΑ.Ο.Σ. βασίζεται σε δυναμικές παραγωγικές ομάδες, δεν είναι ηλικιακά γερασμένο ούτε παραγωγικά ανενεργό. Το στοιχείο αυτό δείχνει ότι ο ΛΑ.Ο.Σ. έχει σοβαρή ιδεολογική επιρροή και αποτελεί ισχυρό πολιτικό μόρφωμα» (Αυγή της Κυριακής, 14/6/2009).

Η σημαντική εκλογική επιτυχία του ΛΑ.Ο.Σ. προκάλεσε άμεση και σπασμωδική αντίδραση από την κυβέρνηση η οποία, θορυβημένη τόσο από την άνοδο του κόμματος όσο και από τις μεγάλες διαρροές της προς αυτό, αποφάσισε να αναλάβει δράση σε κάποια θέματα τα οποία τροφοδοτούν την εκλογική προοπτική του. Το πιο εξέχον από αυτά είναι το μεταναστευτικό (για τον σημαντικό μελλοντικό εκλογικό ρόλο του μεταναστευτικού θέματος δες και σχετικό άρθρο του γράφοντος στο τεύχος 16 του Patria). Από τα κοινοβουλευτικά κόμματα, το μόνο που είχε προβάλλει το θέμα της μετανάστευσης μέσα από μία περιοριστική, επιλεκτική οπτική ήταν ο ΛΑ.Ο.Σ. Γι’ αυτό και ωφελήθηκε εκλογικά από την άνοδο του θέματος στην επικαιρότητα δύο εβδομάδες πριν από τις εκλογές λόγω των ταραχών που προκλήθηκαν στο κέντρο της Αθήνας από εκατοντάδες μουσουλμάνους μετανάστες. Μετά από το περιστατικό αυτό και την αρνητική απήχηση που είχε στην κοινή γνώμη, η ΝΔ προσπάθησε να εντάξει το θέμα στην ατζέντα της μέσω της ομιλίας του πρωθυπουργού στην Θεσσαλονίκη, αλλά ήταν πιά αργά.

Όσο και να προσπαθούν να αρνηθούν κάποια στελέχη της κυβέρνησης την άμεση σύνδεση των προσφάτως αναγγελθέντων μέτρων κατά της παράνομης μετανάστευσης με την εκλογική επιτυχία του ΛΑ.Ο.Σ., την σύνδεση αυτήν την παραδέχεται ακόμα και ο φιλοκυβερνητικός «Ελεύθερος Τύπος» (10/6/2009) ο οποίος, σε εκδοτικό του σημείωμα, επισημαίνει ότι η κυβέρνηση λαμβάνει μέτρα κατά της παράνομης μετανάστευσης και «είναι προφανές πως το πράττει υπό την πίεση του εκλογικού αποτελέσματος και της μετακίνησης σημαντικής μερίδας ψηφοφόρων της ΝΔ προς τον ΛΑ.Ο.Σ.». Μάλιστα, η εκλογική δυναμική του θέματος είναι τέτοια ώστε ακόμα και το ΠΑΣΟΚ έσπευσε να εκφράσει την άποψη του για μηδενική ανοχή στην παράνομη μετανάστευση!

Ενδεικτικά της εκλογικής δυναμικής που παρείχε στον ΛΑ.Ο.Σ. το συγκεκριμένο θέμα είναι τα ποσοστά που συγκέντρωσε το κόμμα σε εκλογικά τμήματα της ευρύτερης περιοχής από την Ομόνοια μέχρι το Μεταξουργείο - περιοχής που πλήττεται ιδιαιτέρως από την παράνομη μετανάστευση. Ο ΛΑ.Ο.Σ. στην Α’ Αθηνών συγκέντρωσε ποσοστό 9,37%, ενώ σε εκλογικά τμήματα της προαναφερθείσας περιοχής πήρε ποσοστά από 12,1% μέχρι 18,2% (Τα Νέα, 12/6/2009). Αξιοσημείωτο είναι επίσης το γεγονός ότι, σύμφωνα με τις Τάσεις της MRB του Μαΐου 2009 (Ελεύθερος Τύπος, 16/6/2009), ενώ το θέμα της μετανάστευσης αποτελεί το όγδοο σημαντικότερο πρόβλημα που, σύμφωνα με την Κοινή Γνώμη, αντιμετωπίζει η χώρα σήμερα με ποσοστό 10,9%, για τους ψηφοφόρους του ΛΑ.Ο.Σ. αποτελεί το τέταρτο σημαντικότερο πρόβλημα με ποσοστό 27,3% (μετά την ανεργία, την ακρίβεια και την Υγεία).

Την βασική πρόκληση για τον ΛΑ.Ο.Σ. την επισημαίνει ο Τάκης Καφετζής ο οποίος υπογραμμίζει ότι «ο κ. Καρατζαφέρης πετυχαίνει τα υψηλότερα ποσοστά του σε περιοχές όπου η Ν.Δ. φαίνεται να έχει δομικό πρόβλημα (Α' Θεσσαλονίκης, Περιφέρεια Αττικής, Α' και Β' Αθηνών, Β' Πειραιώς). Φαίνεται πως σε όλες αυτές τις περιοχές υπήρξε μια πρώτη μετατόπιση νεοδημοκρατικής ψήφου προς το κόμμα του κ. Καρατζαφέρη που του εξασφάλισε την εκλογή του στην Ευρωβουλή το 2004, αυτή η μετατόπιση παγιώθηκε στη συνέχεια εξασφαλίζοντας την εκλογή 10 βουλευτών του ΛΑ.Ο.Σ. στη Βουλή των εκλογών του 2007, και φέτος συντελέστηκε μια δεύτερη μετατόπιση ψηφοφόρων της Ν.Δ. προς τον κ. Καρατζαφέρη, με ζητούμενο τον βαθμό παγίωσής της στην επόμενη εθνική κάλπη» (Ελευθεροτυπία, 9/6/2009). Κάτι ανάλογο υποστηρίζει και ο Χριστόφορος Βερναρδάκης ο οποίος θεωρεί ότι «είναι προφανές ότι ο ΛΑ.Ο.Σ. έχει ένα συμπαγές εκλογικό σώμα, γύρω στο 5% και έχει και έναν δυνητικό περίγυρο. Θα πρέπει να το δούμε, να περιμένουμε» (Εποχή, 14/6/2009).

Αυτό, δηλαδή, που θα πρέπει να ιδωθεί είναι το αν θα μετατραπεί σε μεγάλο βαθμό η ψήφος διαμαρτυρίας την οποία προσέλκυσε σε σημαντικό βαθμό ο ΛΑ.Ο.Σ. σε αυτές τις εκλογές, σε ιδεολογική, πραγματιστική ψήφο, ώστε να διασφαλισθεί ισχυρή εκπροσώπηση του κόμματος στις προσεχείς εθνικές εκλογές. Ας σημειωθεί ότι οι εκλογές αυτές θα διαφέρουν σημαντικά από εκείνες του 2007 καθώς τότε η νίκη της ΝΔ θεωρούνταν σίγουρη. Τώρα, ο εκλογικός καταποντισμός της ΝΔ ενδέχεται να οδηγήσει κάποιους δυσαρεστημένους ψηφοφόρους της σε μία στρατηγική ψήφο υπέρ της προκειμένου να αποφευχθεί μία ενδεχόμενη επάνοδος του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία.

Η «ιδεολογικοποίηση» της ψήφου υπέρ του ΛΑ.Ο.Σ. επιτυγχάνεται μέσω της πολιτικής και προγραμματικής σαφήνειας και της παρουσίασης ιδεολογικών προταγμάτων τα οποία θα κάνουν τους ψηφοφόρους διαμαρτυρίας να αισθανθούν κοντά ή και να ταυτισθούν με τις ιδεολογικές αρχές και με τις πολιτικές προτάσεις του κόμματος και επομένως να μετατρέψουν την ψήφο τους σε «θετική» ψήφο υπέρ του κόμματος. Επιπλέον, η προγραμματική σαφήνεια - ειδικά σε θέματα αιχμής για το κόμμα (όπως είναι πχ. τα εθνικά θέματα και το μεταναστευτικό) - θα πρέπει να επικεντρώνεται όχι μόνο στην διασαφήνιση της θέσης του κόμματος αλλά και στην υπογράμμιση των διαφορών και στην επισήμανση των αδυναμιών των προτάσεων των άλλων κομμάτων (και κυρίως της ΝΔ), ώστε να μειωθεί η δυνατότητα «υποκλοπής» θεμάτων, όπως προσπαθεί να κάνει τώρα η ΝΔ με το μεταναστευτικό (για την ανάγκη μεγαλύτερης σαφήνειας στην πολιτική πρόταση του ΛΑ.Ο.Σ. για το μεταναστευτικό δες και σχετικό άρθρο του γράφοντος στο τεύχος 7 του Patria).

Στις ευρωεκλογές του Ιουνίου του 2009 ο ΛΑ.Ο.Σ. έκανε ένα ακόμα σημαντικό βήμα προκειμένου να θεσμοποιηθεί, δηλαδή να αποτελέσει μία μόνιμη παρουσία στο πολιτικό σύστημα και να γίνει ένα κόμμα πολιτικώς σημαντικό. Η περαιτέρω ισχυροποίησή του θα το βοηθήσει στο να επηρεάσει όχι μόνο το πολιτικό σκηνικό αλλά και την χάραξη και την άσκηση της πολιτικής της χώρας. Οι επόμενες εθνικές εκλογές είναι πολύ σημαντικές καθώς, αν η παρουσία του κόμματος σε αυτές είναι επιτυχής και η δύναμή του αυξητική, θα δείξουν τις μεσοπρόθεσμες πολιτικές προοπτικές τόσο του ΛΑ.Ο.Σ., όσο και της Ριζοσπαστικής δεξιάς στην Ελλάδα.

* Ο Γιάννης Κολοβός είναι επικοινωνιολόγος. Το τελευταίο του βιβλίο με τίτλο «Το τέλος μίας ουτοπίας: η κατάρρευση των πολυπολιτισμικών κοινωνιών στην Δυτική Ευρώπη» κυκλοφόρησε το 2008 από τις Εκδόσεις Πελασγός.