Οι αγώνες του IRA στην μεγάλη οθόνη

Κλείνουν φέτος 90 χρόνια από τον Ιρλανδικό Αγώνα για την Ανεξαρτησία (1919-1921) όταν οι δυνάμεις του IRA υπό τις διαταγές του αρχιστράτηγου Μάικλ Κόλλινς και με την πολιτική ηγεσία του Ήμον ντε Βαλέρα, ηγέτη του Σιν Φέιν ξεκίνησαν ένα ανταρτοπόλεμο που θα αποτίναζε τον βρετανικό ζυγό. Πως όμως είδαν τον Αγώνα για Ανεξαρτησία, που ακόμα συνεχίζεται εξαιτίας της κατεχόμενης Βόρειας Ιρλανδίας, οι διάφοροι σκηνοθέτες του σινεμά;

1) Το Ιρλανδικό Πεπρωμένο (1926) του Τζωρτζ Ντιουχάνεϋ. Πρωτότυπος Τίτλος: The Irish Destiny. Όταν τα Black and Tans (οι βρετανικές μονάδες καταστολής στην Ιρλανδική Εξέγερση) φτάνουν στο χωριό του, το Κλόνμορ, ο μαχητής του IRA Ντένις Ο' Χάρα ανακαλύπτει ότι υπάρχει σχέδιο για έφοδο σε μια μυστική συνάντηση του IRA και τρέχει στο Δουβλίνο να ειδοποιήσει τους συναγωνιστές του. Όμως οι στρατιώτες θα τον πυροβολήσουν και θα τον συλλάβουν, αλλά θα δραπετεύσει απελευθερώνοντας τους συγκρατουμένους του. Ενώ θα φτάσει έγκαιρα στο χωριό του για να σώσει την Μόιρα, την κοπέλα του που απάχθηκε από ένα συγχωριανό τους που συνεργάζεται με τα Black and Tans. Θεωρείται το παλιότερο δείγμα Ιρλανδικού Εθνικιστικού κινηματογράφου με πολλούς από τους ηθοποιούς να έχουν πάρει οι ίδιοι μέρος στον Αγώνα για την Ανεξαρτησία.

2) O Πληροφοριοδότης (1935) του Τζων Φορντ. Πρωτότυπος Τίτλος: The Informer. O Γκύπο Νόλαν, ένας φτωχός Ιρλανδός που έχει απορριφθεί από τον IRA και πεθαίνει από την πείνα, προδίδει ένα φίλο και συναγωνιστή για 20 στερλίνες που δίνονται για αμοιβή. Όμως το κάνει για να σώσει μια παλιά αγάπη του από την πορνεία. Ενώ οι παλιοί συναγωνιστές ψάχνουν να τον βρουν γιατί τον θεωρούν προδότη. Όχι μία εθνικιστική ταινία, αλλά μια ταινία χριστιανικού προβληματισμού για την ενοχή και σωτηρία της ψυχής ενός ανθρώπου.

3) Συνεργασία με τον Διάβολο (1959) του Μάικλ Άντερσον. Πρωτότυπος Τίτλος: Shake Hands with the Devil. Ο Ιρλανδός πατριώτης Τζέημς Κάγκνεϋ σε ένα από τους καλύτερους ρόλους της καριέρας του ως σκληρός και ασυμβίβαστος Σων Λένινχαν, που το πρωί είναι καθηγητής στην Ιατρική Σχολή και το βράδυ οργανώνει επιθέσεις του IRA ενάντια στους Βρετανούς. O Ντόν Μάρρεϋ παίζει τον Κέρρυ Ο' Σήα, ένα Ιρλανδο-Αμερικανό ιδεαλιστή φοιτητή του που δεν θέλει να μπλέξει στον πόλεμο, ενώ ερωτεύεται μία όμηρο του IRA. Τέλος ο Μάικλ Ρεντγκρέηβ (ο πατριάρχης της δυναστείας των γνωστών ηθοποιών) παίζει τον αξιοπρεπή ανώτερο του Λένινχαν. Είναι ο Λένινχαν που δεν θα αποδεχθεί την Συμφωνία της Ιρλανδικής Ανεξαρτησίας δηλώνοντας «Ο αγώνας συνεχίζεται». Αντιστρέφοντας τους ρόλους, έχουμε την συνεργασία και αντιπαράθεση του Μάικλ Κόλλινς και του Ήμον Βαλέρα σε μια ταινία που θεωρείται πολιτικά μη-ορθή γιατί δείχνει τους επαναστάτες του IRA ως τους καλούς (και όχι ως «τρομοκράτες») και τους Εγγλέζους ως καταπιεστές.

4) Κάτω τα Κεφάλια (1969) του Σέρτζιο Λεόνε. Πρωτότυπος Τίτλος: Giu Terra / A Fistful of Dynamite. Ο Χουάν Μιράντα (Ροντ Στάιγκερ) αρχηγός μιας Μεξικάνικης οικογένειας παρανόμων, συναντά τον Τζων Μάλλορυ, έναν «αναρχοδυναμιτιστή» ειδικό του IRA επί των εκρηκτικών που έχει φύγει από την χώρα του γιατί τον κυνηγούσαν οι Βρετανοί. Ο Μιράντα θα τον πείσει να επιτεθούν σε μια τράπεζα, που όμως στο τέλος αποδεικνύεται ότι είναι φυλακή πολιτικών κρατουμένων, τους οποίους θα απελευθερώσουν. Έτσι ο Μιράντα θα γίνει, άθελα του, ένας από τους μεγαλύτερους ήρωες της Μεξικανικής Επανάστασης! Ενώ ο Μάλλορυ θα προτείνει στους επαναστάτες του Ζαπάτα και του Βίλλα να θέσει την γνώσεις του για την νιτρογλυκερίνη στην δική τους εθνική επανάσταση. Καλύτερη σκηνή του έργου οι μνήμες του Μάλλορυ από το επαναστατικό παρελθόν του και την προδοσία του καλύτερου του φίλου που τον στοιχειώνουν. Η ηδονή της επανάστασης για την επανάσταση, αλλά και η προδοσία της, από τον σκηνοθέτη που αποδόμησε το γουέστερν και υπήρξε ο δάσκαλος του «αναρχοδεξιού» Σαμ Πέκινπα.

5) Καμιά Προσευχή για τους Μελλοθανάτους (1987) του Μάικλ Χότζες. Πρωτότυπος τίτλος: A Prayer for the Dying. Ο Μάρτιν Φάλον (Μίκυ Ρουρκ) είναι ένας βομβιστής του IRA που από λάθος, αντί να ανατινάξει ένα στρατιωτικό όχημα θα ανατινάξει ένα σχολικό λεωφορείο. Συγκλονισμένος από το έγκλημα του θα προσπαθήσει εξαφανιστεί και να ξεκινήσει μια νέα ζωή στο Λονδίνο. Όμως ξέρει πολλά και ο IRA τον θέλει πίσω. Ο μόνος που μπορεί να σβήσει τα ίχνη του είναι το αφεντικό της μαφίας με την προϋπόθεση μια τελευταία δουλειά ενάντια σε έναν ανερχόμενο αντίπαλο. Όμως κάποιος ιερέας (Μπο Χόσκινς) θα τον δει. Ο Φάλον όμως θα αρνηθεί να βάψει τα χέρια του ξανά με το αίμα ενός αθώου.

6) Στο Όνομα του Πατρός (1993) του Τζιμ Σέρινταν. Πρωτότυπος τίτλος: In the Name of the Father. Πραγματική ιστορία, όπου το 1972, ο Γκέρυ Κόνλον (Ντάνιελ Νταίη Λιούϊς), ένας νεαρός μικροαπατεώνας του Μπέλφαστ συλλαμβάνεται άδικα για την συμμετοχή του σε μια έκρηξη που προκάλεσε ο IRA σε μια παμπ, όσο έλειπε στο Λονδίνο. Θα βασανισθεί από την αστυνομία και θα δώσει ψεύτικη ομολογία. Το ίδιο συμβαίνει και με τον πατέρα του, με τον οποίο θα βρεθεί για 15 χρόνια στο ίδιο κελλί. Όμως μια δικηγόρος (Έμμα Τόμπσον) θα καταφέρει να τον αθωώσει.

7) Mάικλ Κόλλινς (1996) του Νηλ Τζόρνταν. Η βιογραφία του Μάικλ Κόλλινς (Λίαμ Νέλσον) του «Λιονταριού της Ιρλανδίας» και στρατηγού του ΙRA, που βοήθησε όσο κανείς στην απελευθέρωση της Ιρλανδίας. Όμως όταν υπέγραψε την διακήρυξη της Ανεξαρτησίας που απαιτούσε υποταγή στο Στέμμα, δολοφονήθηκε από αυτούς που την θεωρούσαν προδοτική. Xρυσός Λέων στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας.

8) Ο Πυγμάχος (1997) του Τζιμ Σέρινταν. Πρωτότυπος Τίτλος: The Boxer Στα 33 του χρόνια ο Ντάνυ Φλην (Ντάνιελ Νταίη Λιούϊς) έχει εκτίσει την δεκατετράχρονη ποινή του για την συμμετοχή του στον IRA. Θα θελήσει να ζήσει μια καινούργια ζωή ανοίγοντας ένα γυμναστήριο ανοικτό για Καθολικούς και Προτεστάντες πυγμάχους. Ενώ θα προσπαθήσει να τα ξαναφτιάξει με την παλιά του αγάπη Μάγκι Χόλλαντ (Έμιλυ Γουάτσον) που όμως είναι παντρεμένη με τον καλύτερο φίλο του Ντάνυ, που έχει φυλακισθεί και αυτός για συμμετοχή του στον IRA. Όμως ο Χάρυ, ο ανεπίσημος αρχηγός του IRA στην περιοχή, θα θεωρήσει δυο φορές προδότη τον Φλυν και θα χρησιμοποιήσει βίαια μέσα για να τον μεταπείσει.

9) Η3 (2001) του Λες Μπλαιρ. Η πρώτη ταινία για τον αγώνα του Μπόμπυ Σαντς και των συντρόφων του στις φυλακές Μέηζ για να μην λυγίσουν και να μην θεωρηθούν ποινικοί κρατούμενοι είναι ένας ύμνος στην φιλία, την συντροφικότητα και την μαχητικότητα. Ενώ διακρίνεται από μια ιδιότυπη αίσθηση του χιούμορ, όπου οι αντάρτες του IRA μαθαίνουν την Γαελική «αργκώ» της φυλακής.

10) Ματωμένη Κυριακή (2002) του Πωλ Γκρήνγκρας. Ένα κράμα μυθοπλασίας και ντοκυμανταίρ για τα γεγονότα της διάσημης πορείας της «Ματωμένης Κυριακής» της 30ης Ιανουαρίου 1972, όταν ο αγγλικός στρατός σκότωσε 13 ειρηνικούς διαδηλωτές στο Ντέρυ της Ιρλανδίας και που υπήρξε η απαρχή κατάταξης στον IRA κατά δεκάδες. Χρυσή Άρκτος του Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου.

11) Ο Άνεμος Χορεύει το Κριθάρι (2006) του Κεν Λόατς. Πρωτότυπος τίτλος: The Wind Shakes the Barley. Δύο αδέλφια, όπου ο μεγάλος είναι εθνικιστής (Παντράϊκ Ντελάνεϋ) και ο νεότερος (Κίλιαν Μέρφυ) οπαδός του Τζέημς Κόννολυ, του σοσιαλιστή ηγέτη της Εξέγερσης του Πάσχα, παίρνουν μέρος σαν απλοί αγωνιστές στον Αγώνα για την Ανεξαρτησία. Όμως θα βρεθούν αντιμέτωποι στον Εμφύλιο που ακολουθεί. Παρόλο τον σοσιαλιστικό αναθεωρητισμό του σκηνοθέτη, πρόκειται για την πιο αγαπημένη ταινία των Ελλήνων Εθνικιστών. Χρυσός Φοίνικας του Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών.

12) Hunger (2008) του Στηβ Μακ Κουήν. Ο αγώνας του Μπόμπυ Σαντς και των συντρόφων του τού IRA στις φυλακές Μέηζ που το 1981 ξεκίνησαν απεργία πείνας για να θεωρούνται πολιτικοί και όχι ποινικοί κρατούμενοι. Χρυσή Κάμερα του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Καννών για πρωτοεμφανιζόμενο σκηνοθέτη.

* ο Γιώργος Πισσαλίδης είναι κριτικός κινηματογράφου και αυτήν την περίοδο συγγράφει το βιβλίο «Ο Σύγχρονος Κινηματογράφος της Δεξιάς».

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο φύλλο της 25ης Απριλίου 2009 της εφημερίδας Ελεύθερος Κόσμος.