Η νέα γερμανική εξωτερική πολιτική

Ενώ η κοινή πολιτική προοπτική της Ευρώπης παραμένει στάσιμη, υπάρχει μια χώρα που η διεθνής της επιρροή αυξάνεται: η Γερμανία. Αυτό σε μεγάλο βαθμό είναι προσωπικό έργο της Άνγκελας Μέρκελ. Ενώ οι περισσότεροι των Ευρωπαίων ηγετών παρουσιάζουν έλλειμμα αξιοπιστίας, η Γερμανίδα σιδηρά κυρία, πλέον δημοφιλής καγκελάριος από την δεκαετία του 1960 και τον Κόνραντ Αντενάουερ, έχει καταφέρει σήμερα να αναδειχθεί στον πιο στιβαρό κατά πολλούς Ευρωπαίο ηγέτη.

Ο νέος κυβερνητικός συνασπισμός στο Βερολίνο αναμένεται να χρησιμοποιήσει ολιστικά το παραδοσιακό γερμανικό όπλο: οικονομική ισχύς = πολιτική ισχύς. Ως το 2015 η Γερμανία θέλει να συναγωνιστεί οικονομικά (κυρίως στις εξαγωγές) την Κίνα και αν μπορέσει να γίνει αυτή η Νο1 παγκόσμια δύναμη εξαγωγών. Πως όμως θα πορευτεί το Βερολίνο ως προς τις γεωπολιτικές και γεωστρατηγικές σταθερές που θα επιλέξει;

Ο Γκουίντο Βέστερβελε, νέος υπουργός Εξωτερικών, την πρώτη του επίσημη επίσκεψη την πραγματοποίησε στην Βαρσοβία. Αυτό για τους Γερμανούς αναλυτές εμπεριέχει ισχυρούς συμβολισμούς. O Βέστερβελε, αναλαμβάνοντας υπουργικά καθήκοντα, δήλωσε πως άμεση προτεραιότητα για το Βερολίνο θα είναι η εμβάθυνση των σχέσεων με τις χώρες ανατολικής Ευρώπης. Είναι σαφές πως η Μέρκελ βλέπει τον εαυτό της ως συνεχιστή του Βίλυ Μπραντ και της Οstpolitik. Πρωτίστως για τα γερμανικά εθνικά και οικονομικά συμφέροντα. Η Γερμανία, διεκδικεί μέσα από μορφές οικονομικής διείσδυσης σε χώρες όπως η Τσεχία, η Πολωνία, η Ουγγαρία ή τα αδύναμα βαλτικά κράτη, σφαίρες γεωπολιτικής επιρροής. Αυτό, συγκρούεται με τον αμερικανικό πατερναλισμό στην Ανατολική Ευρώπη. Η γερμανική διείσδυση μειώνει την επιθετική παρουσία των ΗΠΑ στην Ανατολική Ευρώπη, σε πιο μακροπρόθεσμη φάση όμως (10, 15 χρόνια) ίσως συγκρουστεί με τα εκεί ρωσικά γεωπολιτικά συμφέροντα.

Η Γερμανία θα συνεχίσει να ενισχύει την πολιτική σχέση της με την Ρωσία, όμως ταυτόχρονα θα επιχειρήσει να μειώσει την ενεργειακή της εξάρτηση. Με άλλα λόγια θέλει σταδιακά να λειτουργεί ως ισότιμος εταίρος των Ρώσων. Για αυτό εκτιμώ ότι η νέα γερμανική κυβέρνηση θα κρατήσει ενεργούς τους μοχλούς πίεσης προς την Μόσχα. Η Μέρκελ θα συνεχίσει να πιέζει την Ρωσία προβαίνοντας σε αρνητικές παρατηρήσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Όμως θα λειτουργήσει εταιρικά και όχι συγκρουσιακά.

Στο μείζον για την ευρωπαϊκή ευημερία και συνοχή κεφάλαιο «Τουρκία» προεξοφλείται η διατήρηση σκληρής γραμμής από την κυβέρνηση Μέρκελ, σε σύμπλευση με την Γαλλία. Ο Βέστερβελε, που πρέσβευε άλλες απόψεις για το ευρωπαϊκό μέλλον της Τουρκίας (πλήρη δηλαδή ένταξη), υποχώρησε. Ας μην διαφεύγει της προσοχής μας πως η Μέρκελ έκανε μεν τον Βέστερβελε υπουργό εξωτερικών, τοποθέτησε όμως δίπλα του παλιούς και δοκιμασμένους συμβούλους από την εποχή του προκατόχου του, πρώην υπουργού Εξωτερικών Κλάους Κίνκελ.

Στο «Συμβόλαιο Διακυβέρνησης» (εξωτερική πολιτική, κεφ. 5) αποσαφηνίζεται χαρακτηριστικά ότι «για όλες τις νέες υποψήφιες προς ένταξη χώρες στην Ε.Ε. πρέπει να τηρούνται αυστηρά τα κριτήρια της Κοπεγχάγης. Η Γερμανία έχει ειδικό ενδιαφέρον στην εμβάθυνση των διμερών σχέσεων με την Τουρκία και την σύνδεση της με την Ένωση. Οι διαπραγματεύσεις με σκοπό την είσοδο της Τουρκίας στην Ε.Ε., είναι μια διαδικασία με ανοιχτό τέλος, για το οποίο δεν μπορεί να υπάρξει κανένας αυτοματισμός και την κατάληξη της οποίας δεν μπορούμε να εγγυηθούμε από τώρα. Σε περίπτωση που η Ένωση δεν είναι σε θέση να ενσωματώσει νέα μέλη, ούτε η Τουρκία να τηρήσει τα προαπαιτούμενα κριτήρια που τίθενται από την Ε.Ε., θα πρέπει να δοθεί στην χώρα η δυνατότητα σύνδεσης μέσω μια ειδικής σχέσης». Μέσα από τις παραπάνω γραμμές καθίσταται αντιληπτό πως το Βερολίνο παγιώνει την γαλλογερμανική επιμονή περί ειδικής σχέσης της Ε.Ε. με την Τουρκία.

Έτσι, ως προς μια μελλοντική ένταξη της Τουρκίας στην Ε.Ε., η στάση της Γερμανίας φαίνεται πως θα σκληρύνει, γιατί τώρα η Μέρκελ δεν έχει κυβερνητικό εταίρο το SPD, αλλά ένα μικρότερο κόμμα. Η απορριπτική γραμμή της Γερμανίας προς το ενδεχόμενο πλήρους τουρκικής ένταξης, θα φέρει πρόσθετο αρνητικό φορτίο στις σχέσεις Γερμανίας - ΗΠΑ, καθώς οι Αμερικανοί επιμένουν να «φορτώσουν» την Τουρκία στην Ε.Ε., συνθλίβοντας τις όποιες προοπτικές για την Γηραιά Ήπειρο.

Τέλος, υπενθυμίζεται πως Μέρκελ και Βερολίνο θέλουν πολύ μια μεγάλη διεθνή επιτυχία, που να αναδεικνύει την «νέα Γερμανία» και το αυξημένο βάρος της. Ένας πρόσθετος όσο και φιλόδοξος στόχος για την νέα γερμανική εξωτερική πολιτική, θα είναι η «κατάκτηση» μόνιμης θέσης στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Αυτό θα καταστεί εφ' εξής εκ των κεντρικών στόχων του Βερολίνου, καταδεικτικό της νέας θέσης που διεκδικεί η Γερμανία στον ευρωπαϊκό και παγκόσμιο χάρτη.