H όπερα «Μαραθών-Σαλαμίς» για τα 2.500 χρόνια του Μαραθώνα

Σε μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της Λυρικής Σκηνής εξελίσσεται η πατριωτική όπερα του Παύλου Καρρέρ «Μαραθών-Σαλαμίς». Αυτήν την φορά η επί 115 χρόνια ξεχασμένη όπερα ανεβαίνει στις 29, 30, 31 Οκτωβρίου και 2 Νοεμβρίου για να τιμήσει τα 2.500 χρόνια από την μάχη του Μαραθώνα.

Ο Παύλος Καρρέρ γεννήθηκε στην Ζάκυνθο το 1829. Το 1850 πάει στο Μιλάνο και σπουδάζει μουσική, ενώ παράλληλα ανεβάζει τα πρώτα του μελοδράματα. Όμως όταν η Σκάλα του Μιλάνο αρνηθεί να ανεβάσει μία του όπερα, αποφασίζει να επιστρέψει το 1857 στην Ζάκυνθο.

Πέρα όμως από τα πρώτα μελοδράματα, ο Καρρέρ θα γράψει το κλασσικό δημώδες «Ο Γερο-Δήμος» σε στίχους Βαλαωρίτη. Όπως γράφει ο Κώστας Μυλωνάς στην «Ιστορία του Ελληνικού Τραγουδιού»: «Το τραγούδι φανερώνει πως οι «ιταλότροποι» συνθέτες κατάφεραν σε αρκετές περιπτώσεις να δώσουν σπάνια δείγματα αυθεντικής μουσικής, αυτόχρημα ελληνικής». Σήμερα ελάχιστοι συνειδητοποιούν ότι ο «Γερο-Δήμος» δεν είναι δημοτικό.

Ένας πατριώτης της όπερας

Το 1858 πάει στην Αθήνα και ξεκινάει να γράφει μελοδράματα πατριωτικού περιεχομένου. Το πρώτο έργο του ήταν ο «Μάρκος Μπότσαρης», το οποίο παρουσίασε στον ελληνολάτρη βασιλιά Όθωνα. Το έργο του θα παρουσιαστεί σε περιοδεία το 1864 σε Ζάκυνθο, όπου στην γενέτειρα του ξεσηκώνει τον πατριωτικό ενθουσιασμό και οι αγγλικές αρχές του απαγορεύουν την παρουσία τους το νησί. Στην Αθήνα όμως ο Καρρέρ θα απελαθεί όπως-όπως εξαιτίας των πατριωτικών «Ελληνικών Τραγουδιών» του γιατί ... τι θα έλεγαν οι Μεγάλες Δυνάμεις και η Τουρκία.

Το έργο του Καρρέρ περιλαμβάνει επίσης την «Κυρά Φροσύνη» και την «Δέσπω». Όπως γράφει ο μουσικολόγος κ. Λεοτσάκος για τις όπερες του Παύλου Καρρέρ: «Οι περισσότερες θαρρείς και είναι έτοιμες να αρχίσουν πρόβες την ίδια στιγμή. Ύστερα τα λιμπρέτα του: είναι σύντομα, καλογραμμένα, από ανθρώπους που ξέρουν την σκηνή και τα μυστικά της. Το μουσικό του ύφος: εκ πρώτης όψεως φαίνεται ότι κινείται μεταξύ του Ντονιτσέτι και πρώιμου Βέρντι. Όσο όμως κανείς εξοικειώνεται κανείς μαζί του αποκομίζει την αίσθηση ενός γνώριμου ιδιώματος που ο Καρρέρ χρησιμοποιεί για να αρθρώσει τη δική του σκέψη, το δικό του λόγο».

Το πιο ολοκληρωμένο του έργο του Καρρέρ, υπήρξε το «Μαραθών-Σαλαμίς», γραμμένο το 1888, για τα εγκαίνια του Δημοτικού Θεάτρου. Ο ίδιος γράφει στα απομνημονεύματα του το πως εμπνεύστηκε το έργο: «Αναγιγνώσκων και μελετών πολλάς ημέρας την Αρχαίαν Ιστορίαν των Ελλήνων ενόμισα κατάλληλον δια μελόδραμα την εποχή την εγκλίουσα δύο εκ των περηφανεστάτων κατορθωμάτων και δηλαδή τας δύο ιστορικοτάτας νίκας των Ελλήνων εν Μαραθώνι και εν Σαλαμίνι». Ο Καρρέρ έγραψε την υπόθεση σκηνή προς σκηνή και έδωσε το κείμενο στον Ζακυνθινό ποιητή Αγαμέμνονα Μαρτζόκη να γράψει το λιμπρέτο.

Η όπερα «Μαραθών-Σαλαμίς»

Η πλοκή του έργου έχει ως εξής: Ο Αλέξανδρος, ένας Μακεδόνας στρατηγός που πολεμά με το μέρος των Περσών (στην πραγματικότητα πρόκειται για τον Αλέξανδρο τον Αʼ που όμως προσπάθησε να πείσει τους Έλληνες μετά την Σαλαμίνα), έρχεται στην Αθήνα για να πείσει τους Αθηναίους να υπογράψουν μία αξιοπρεπή συνθήκη με τους Πέρσες, γιατί δεν πρόκειται να υπάρξει δεύτερος Μαραθώνας, μιας και ο Περσικός στρατός είναι πολλαπλάσιος. Στο μεταξύ στο σπίτι του Θεμιστοκλή δουλεύει η Περσίδα υπηρέτρια Φεντίμα, η οποία είχε δεσμό με τον Αλέξανδρο, από τον οποίο απέκτησε ένα παιδί. Στο μεταξύ η κόρη του Θεμιστοκλή, η Μύρτη, είναι και αυτή ερωτευμένη μαζί του. Όταν βρεθούν ο Αλέξανδρος με την Φεντίμα απορρίπτει την πρόταση της να αναγνωρίσει το παιδί και εκείνη ως δεύτερη Μήδεια αποπειράται να το σκοτώσει μπροστά του. Εκείνος θα το σώσει και θα δικαιολογηθεί στον Θεμιστοκλή και την οικογένεια που έρχονται από το διπλανό δωμάτιο, ότι η Φεντίμα έχασε συγγενή της στην μάχη.

Ο Θεμιστοκλής στέλνει απεσταλμένο στο μαντείο των Δελφών και η Πυθία του δίνει τον διάσημο χρησμό για τα ξύλινα κάστρα. Η Φεντίμα μένει πιστή στον Θεμιστοκλή και αποφασίζει να πάει με καθοδήγηση του να πείσει τον Ξέρξη να επιτεθεί για να νικήσουν οι Έλληνες. Ο Αλέξανδρος όμως την θεωρεί πράκτορα του Ξέρξη και την σκοτώνει. Όταν καταλαβαίνει το λάθος του αρχίζει να κλαίει. Ακολουθεί η νικηφόρα ναυμαχία με τους Έλληνες να πανηγυρίζουν την νίκη τους.

Πρέπει να πούμε ότι ο πραγματικός λόγος που δεν ανέβηκε η όπερα στην εποχή της, ήταν ότι η Εκκλησία αντέδρασε στην σκηνή με το Μαντείο των Δελφών γιατί δεν ανεχόταν να βλέπει επί σκηνής Έλληνες να λατρεύουν την προγονική τους Θρησκεία. Επίσης ο κ. Λεωτσάκος θεωρεί ότι σημαντικό ρόλο έπαιξε και το ιδεολόγημα της «καθʼ ημάς Ανατολής», το οποίο μισούσε κάθε τι Δυτικό και τροχοπέδησε κάθε προσπάθεια για εξέλιξη της ελληνικής έντεχνης Μουσικής.

Όμως το 2003, ο κ. Λεοτσάκος ανέσυρε το έργο από την λήθη και η Εθνική Λυρική Σκηνή το έπαιξε σε παγκόσμια πρώτη. Όπως λέει και ο τενόρος Γιάννης Χριστόπουλος (Αλέξανδρος): «Η όπερα «Μαραθών-Σαλαμίς είναι ένα κράμα επικής και λυρικής μουσικής που είναι τόσο υπέροχη που θα άξιζε να παιχθεί στο εξωτερικό».

Η όπερα «Μαραθών-Σαλαμίς» ανεβαίνει σε μουσική διεύθυνση Βύρωνα Φιδετζή, σκηνοθεσία Ισίδωρου Σιδέρη και σκηνικά Γιάννη Μετζικώφ. Στον ρόλο της Φεντίμα η Τσέλια Κοστέα (29/10 & 31/10) και η Σοφία Κυανίδου (30/10). Στον ρόλο του Θεμιστοκλή ο Τάσος Χριστογιαννόπουλος (29/10 & 31/10) και Κύρος Πατσαλίδης (30/10 & 2/11). Στον ρόλο του Αλέξανδρου ο Γιάννης Χριστόπουλος (29/10 & 31/10) και ο Αντώνης Κορωναίος (30/10 & 2/11). Στον ρόλο της Μυρτούς η Μαρίτα Παπαρίζου (29/10 & 31/10) και η Μαρισία Παπαλεξίου (30/10 & 2/11). Στον ρόλο του Ποιητή, η Μαργαρίτα Βαρλάμου. Στον ρόλο του Ξέρξη, ο Δημήτρης Κασιούμης. Στον ρόλο της Πυθίας η Άρτεμις Μπόγρη (29/10 & 31/10) και η Ρόζα Πουλημένου (30/10 & 2/11). Συμμετέχουν Ορχήστρα και Χορωδία της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, καθώς και χορευτές του Μπαλέτου και της Σχολής Χορού της ΕΛΣ. Η χορογραφία είναι του Κυριάκου Κοσμίδη. Η διεύθυνση μπάντας είναι του Γιώργου Αραβίδη. Η Διεύθυνση Χορωδίας του Νίκου Βασιλείου. Φωτισμοί: Κώστας Μπουλουγουράς. Επιμέλεια φωτισμών: Νίκος Εργάκης.

Την Τρίτη 26 Δεκεμβρίου στις 17:00 στο φουαγιέ της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, ο κ. Λεωτσάκος θα μιλήσει για την όπερα «Μαραθών-Σαλαμίς».

Συντομευμένη έκδοση του άρθρου δημοσιεύθηκε στο φύλλο της 23ης Οκτωβρίου 2010 της εφημερίδας Ελεύθερος Κόσμος.