Eλληνοκεντρικός Μαρκόπουλος στο Μέγαρο Μουσικής

Δύο συναυλίες στο Μέγαρο Μουσικής δίνει ο Γιάννης Μαρκόπουλος την Τρίτη 13 και την Τετάρτη 14 Νοεμβρίου στις 8:30 μ.μ. Σε αυτές διευθύνει την «Λειτουργία του Ορφέα» και τον «Ήλιο τον Πρώτο» σε ποίηση Οδυσσέα Ελύτη, αλλά και σε παγκόσμια πρώτη την «Ερωτική Συμφωνία». Μαζί του η Έλλη Πασπαλά, ο Vassilikos, οι τενόροι Τάσος Αποστόλου και Κώστας Μαυρογένης, η υψίφωνος Έλλη Κελεσίδου και ο Γρηγόρης Βαλτινός σε ρόλο αφηγητή. Ευκαιρία να ρίξουμε μια ματιά στο επηρεασμένο από την Παράδοση μουσικό του έργο.

Παράδοση και έντεχνο

Ο Γιάννης Μαρκόπουλος γεννήθηκε το 1939 στο Ηράκλειο της Κρήτης, από γονείς παλαιών οικογενειών του νησιού. Ήταν εκείνος που δίπλα στο λυρικό έντεχνο του Χατζιδάκι και το επικό του Θεοδωράκη, πρόσθεσε ένα καινούργιο στυλ εμπνευσμένο τόσο από την ελληνική Παράδοση, όσο και την κλασσική μουσική. Όπως εκείνοι, έτσι και αυτός μελοποίησε τους Έλληνες ποιητές (Ελύτης, Σολωμός, Ελευθερίου, Σεφέρης) φέρνοντας την μεγάλη ποίηση στις μεγάλες μάζες του απλού λαού. Άλμπουμ, όπως «Ριζίτικα», «Χρονικό» και «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι» έχουν μείνει κλασσικά.

Παράλληλα το 1979 κήρυττε το κίνημα «Επιστροφή στις ρίζες» εννοώντας «τον σχεδιασμό του μέλλοντος, με ενδοσκόπηση, μελέτη και πλησίασμα των άφθαρτων πηγών της ζωντανής τέχνης του κόσμου και επιλεγμένες σύγχρονες πληροφορίες τέχνης». Η πρότασή του αυτή παίρνει τις διαστάσεις ενός κινήματος τέχνης , χρόνια πριν από το «εθνικ».

Το 1980 παντρεύεται την τραγουδίστρια και συνεργάτιδα του Βασιλική Λαβίδα και αφιερώνεται στην οικογένεια του. Όμως αυτή η απόσταση γεννά μια καινούργια σελίδα στην ιστορία του Μαρκόπουλου. Αρχίζει να δημιουργεί έργα κλασσικής μουσικής από τα οποία, το σημαντικότερο είναι η «Λειτουργία του Ορφέα», έχοντας ως θέμα τον επαναπροσδιορισμό της σχέσης του Ανθρώπου με τη Φύση.

Ορφέας, Ελύτης και Σοφοκλής

Το έργο δομήθηκε στη επιλογή του συνθέτη από τα διασωθέντα αρχαία ορφικά ποιήματα. Επέλεξε φράσεις, ακόμα και μεμονωμένες λέξεις ,από τα θραύσματα των κειμένων. Όπως αναφέρει και ο ίδιος: «Εμπνεύστηκα από την εύγλωττη σιωπή των αρχαίων κειμένων και ένιωσα ότι η μουσική μπορεί να επιστρέφει στην αρχική της θέση και να λειτουργεί σαν σύνολο των πνευματικών και διανοητικών επιδόσεων».

Έτσι πρόκειται να ακούσουμε τον Γρηγόρη Βαλτινό ως αφηγητή να διαβάζει: «Η λύρα στα χέρια του Ορφέα έγινε ένα κομμάτι της φύσης. Μάγευε τα ζώα, μάγευε τα φυτά της γης». Για να ακολουθήσουν στίχοι όπως:

«Γαία θεά, μήτερ ανθρώπων
έδρανον αθανάτου κόσμου
φερέκαρπε
Γαία θεά, ομβροχαρής,
περί ην κόσμος πολυδαίδαλος άστρων
Γαία θεά, τελεσφόρε, παντολέτειρα
Γαία θεά».

Το έργο ερμηνεύουν ο Τάσος Αποστόλου (13/11), ο Κώστας Μαυρογένης (14/11) και η Ελένη Κελεσίδου συνοδευόμενοι από την Μικτή Χορωδία του Δήμου Αθηναίων και την ορχήστρα «Παλίντονος Αρμονία», που είχε δημιουργήσει ο Μαρκόπουλος το 1969.

Το δεύτερο μέρος της συναυλίας εγκαινιάζει η Ερωτική Συμφωνία. «Πάντοτε με απασχολούσε το μεγαλείο του έρωτα στις σχέσεις των ανθρώπων σαν κινητήρια δύναμη», σημειώνει ο Μαρκόπουλος. H συμφωνία χωρίζεται σε τέσσερα μέρη. Στο τρίτο μέρος ο έρωτας εκφράζεται με την Άρια «Έρως ανίκατε μάχαν» (από την «Αντιγόνη» του Σοφοκλή) με ερμηνεύτρια την υψίφωνο Έλενα Κελεσίδη.

Εκείνο που μας ενδιαφέρει όμως πιο πολύ είναι ο «Ήλιος ο Πρώτος» σε ποίηση Οδυσσέα Ελύτη και ερμηνευτές την Έλλη Πασπαλά και τον Vassilikos. Και αυτό γιατί αυτό το έργο του Ελύτη του 1943, πίσω από ένα αιγαιοπελαγίτικο υπερρεαλισμό έκρυβε μία πατριωτική φωνή αντίστασης στην ξένη κατοχή. Έτσι ξεκινάει με στίχους όπως:

«Έτσι συχνά όταν μιλώ για τον Ήλιο.
Μπερδεύεται στην γλώσσα μου
ένα μεγάλο τριαντάφυλλο κατακόκκινο.
Αλλά δεν μου είναι βολετό να σωπάσω».

Ενώ κλείνει με τους κάτωθι στίχους:

«Ψηλά μ' έναν πυρσό από στάχυα η λεβεντιά
Προχωρεί μεσ' στα κύματα και τραγουδάει:
Ώ παιδιά που με νιώθετε - πατριωτάκια του ήλιου
Με βέργες και παράξενα πουλιά στα χέρια
Με χλοερές καρδιές και μάτια καθαρά.

Που ακούτε από τις παραλίες της ανατολής να βουίζει
Ζεσταίνοντας στην αγκαλιά σας ένα φως απέραντο
Από την άκρη τ' ουρανού ως το βάθος της καρδιάς
Με πείσμα πορφυρό - πατριωτάκια του ήλιου.

Ακούστε με είμαι από τους δικούς σας δώστε μου ένα χέρι που να αγαπάει
μεμιάς να κόβει ολόκληρα τα όνειρα.
Να κολυμπάει ελεύθερα στα νιάτα των νεφών
Η γη μιλάει κι ακούγεται απ' το ρίγος των ματιών.

Με τι πέτρες τι αίμα και τι σίδερο
Και τι φωτιά είμαστε καμωμένοι;
Ενώ φαινόμαστε από σκέτο σύννεφο.
Και μας λιθοβολούν και μας φωνάζουν αεροβάτες.

Το πως περνούμε τις μέρες και τις νύχτες μας
Ένας θεός το ξέρει.
Πάμε μαζί κι ας μας λιθοβολούν
Κι ας μας φωνάζουν αεροβάτες

Φίλε μου, όσοι δεν ένιωσαν ποτέ
με τι σίδερο με τι πέτρες τι αίμα τι φωτιά
Χτίζουμε, ονειρευόμαστε και τραγουδούμε!»

Σχετικά με την ηχογράφηση έγραφε το 1969 ο Μαρκόπουλος: «Ο «Ήλιος ο Πρώτος» (1943) - ένα ποίημα για τον δύσκολο καιρό. Άρχισα να γράφω τη μουσική πάνω σε ολόκληρο το ποίημα το 1966 στην Αθήνα. Τελείωσα το 1969 στο Λονδίνο. Ηχογραφήθηκε στην Αθήνα, γιατί μόνο εδώ μπορούσα να χρησιμοποιήσω τα μουσικά όργανα (σαντούρι, λύρα, νταούλι, λαούτο, μπαγλαμάς), που τα χρώματά τους νόμιζα ότι θα αποδώσουν αυτήν τη νωπογραφία. Χρησιμοποίησα τραγουδιστές, πεζή φωνή και χορωδία, γιατί έτσι μόνο, νομίζω, απαντούσα στις απαιτήσεις του ποιήματος. Το μεταφυσικό στοιχείο που κρύβει ο λόγος του Ελύτη το πέρασα στην ομάδα των φωνών και κράτησα για τους τραγουδιστές την προσωπική κραυγή, την αγωνία, τον αγώνα και την ελπίδα. Δεν έκανα «λαϊκή μουσική», όπως και ο Ελύτης δεν κάνει «λαϊκή ποίηση». Αυτό το έργο είναι το χρέος μου στην γενιά του Ελύτη».

Ακόμα και αν δεν έχετε δει ζωντανά τον Μαρκόπουλο, αυτά τα δύο ελληνοκεντρικά έργα μαζί με την παγκόσμια πρεμιέρα πιστεύουμε ότι θα σας στείλουν στις δύο συναυλίες της 13ης και 14ης Νοεμβρίου.