Στην αρχαία Ελλάδα, η φιλοσοφία ήταν συνυφασμένη με τα μυστήρια Συνέντευξη του Δημήτρη Περετζή στην εφημερίδα «Ελεύθερος Κόσμος»

Ο Δημήτρης Περετζής είναι ο άνθρωπος που τα τελευταία 20 χρόνια προσπαθεί να διαδώσει στην Ελλάδα την φιλοσοφία του ποντιακής καταγωγής Γεώργιου Γκουρτζίεφ. Έχει γίνει θέμα στο CNN, όταν με την ομάδα «Ρόδα» ανέβασε επί σκηνής τα μεγάλα έπη «Ραμαγιάνα» και «Γκιλγκαμές». Με ευκαιρία το ανέβασμα του έργου του «Αλκιβιάδης Άγιος» στο «Αμαλίειο» του Αμαρουσίου στις 23 Αυγούστου, είχαμε μία συζήτηση μαζί του, όπου μας αποκάλυψε την ανατρεπτική άποψη του για τον Αλκιβιάδη και την αναπαράσταση των ελληνικών μυστηρίων επί σκηνής.

κ. Περετζή, πριν αναφερθούμε στο ανέβασμα του θεατρικού σας έργου «Αλκιβιάδης Άγιος», θα ήθελα να μιλήσουμε για την θεατρική ομάδα «Ρόδα» που το ανεβάζει και που έγινε θέμα στο CNN.

Η θεατρική ομάδα «Ρόδα» είναι μια ομάδα, που έχει συλλάβει, συγκροτήσει και ιδρύσει η γυναίκα μου, Μαρία Περετζή, που είναι η ψυχή της «Ρόδας» H εκπομπή στο CNN προέκυψε όταν ανεβάζαμε τρία έργα. Πρώτον τον «Αμφιάρσο» που ήταν ιερέας του Απόλλωνα και επίσης την ινδική «Ραμαγιάνα» και το «Γκιλγκαμές», που είναι το αρχαιότερο έπος της ανθρωπότητας για τα οποία είχα κάνει την θεατρική διασκευή.

Τι σημαίνει για σας από φιλοσοφική άποψη να ανεβάζετε έπη όπως η «Ραμαγιάνα» και το «Γκιλγκαμές»;

Μέρος της θεατρικής μας νοοτροπίας είναι η άποψη ότι αξίζει να ασχοληθεί κανείς με τα μεγάλα έπη της ανθρωπότητας. Τα οποία ως ανθρωπότητα έχουμε αφήσει ανεκμετάλλευτα. Αυτά τα έργα είναι ανεκτίμητος πλούτος για την ανθρωπότητα, ανεκτίμητος πλούτος για την Ελλάδα.

Τι εννοείτε ότι είναι για την Ελλάδα;

Η Μυθολογία είναι απίστευτος πλούτος και η Ελλάδα έχει την πρωτοκαθεδρία στον πλούτο των μύθων. Οι μύθοι δεν είναι όλοι ένα πράγμα. Υπάρχουν πιο πολύπλοκοι, πιο βαθείς μύθοι και μύθοι που είναι λιγότερο βαθείς. Όσο προχωρά κανείς στους βαθείς μύθους βρίσκει την εσωτερική σκέψη. Είναι το μεγάλο μυστικό της ανθρωπότητας, δηλαδή πως μπορεί να βελτιωθεί. Αυτός είναι ο βασικός πυρήνας των μεγάλων μύθων της ανθρωπότητας.

Επειδή η λέξη εσωτερισμός έχει παρεξηγηθεί, μπορείτε να μου εξηγήσετε τι σημαίνει «εσωτερική φιλοσοφία»;

Εσωτερική φιλοσοφία είναι η φιλοσοφία που πιστεύει ότι ο εσωτερικός κόσμος του ανθρώπου είναι πιο αληθινός από τον εξωτερικό κόσμο. Δεν μιλάει για την αντικειμενική πραγματικότητα που υπάρχει από ανέκαθεν, αλλά ότι η πραγματικότητα η δικιά μου είναι η κυρίαρχη και η μοναδική πραγματικότητα που μπορώ να γνωρίσω. Δεν μπορώ να γνωρίσω άλλη. Αυτή η αλήθεια είναι βιωματική.

Η ελληνική φιλοσοφία είναι εσωτερική σκέψη. Ξεκινάει με τον Παρμενίδη που λέει «η Λογική μου προέρχεται από τον εσωτερικό μου κόσμο και προέρχεται από αυτά που μου αποκάλυψε ο Απόλλωνας». Ο παραδοσιακός κλασικισμός απορρίπτει τον Παρμενίδη ως δεισιδαίμονα που δεν ξέρει τι του γίνεται. Όλη η ελληνική φιλοσοφία είναι εσωτερική - αποκαλυπτική. Οι μύστες των Μυστηρίων ήταν προφήτες με την έννοια της Παλαιάς Διαθήκης.

Μετά έχουμε άτομα όπως ο Πλάτων που προσπάθησαν να εκλογικεύσουν όλα αυτά και πολύ μετά τον Νεοπλατωνισμό με τον Πλωτίνο. Αυτά τα ρεύματα ξαναβγαίνουν στην επιφάνεια με τους Άραβες, όπως ο Αβερρόης, ως εσωτερικό κίνημα. Στο Βυζάντιο ξαναγεννιέται με τον Πλήθωνα-Γεμιστό και τον μαθητή του Μαρσίλιο Φινίκιο που δημιούργησαν την Αναγέννηση. Και όταν λέμε Αναγέννηση, εννοούμε Αναγέννηση του Νεοπλατωνισμού. Και φτάνουμε στο σήμερα που ατό το κίνημα αναγεννιέται από τον Γκουρτζίεφ.

Ο οποίος να πούμε ότι είναι αρμενο-ποντιακής καταγωγής.

Αυτό είναι λάθος. Η εφημερίδα σας είναι το πρώτο μέσο στο οποίο αποκαλύπτω μία αλήθεια που σύντομα θα βγει σε βιβλίο. Ότι ο Γεώργιος Γκουρτζίεφ ήταν 100% ελληνικής καταγωγής. Η μητέρα του λεγόταν Ευδοκία Ελευθεριάδη και ο πατέρας του λεγόταν Ιωάννης Γεωργιάδης. Και αυτό προέρχεται από την αναζήτηση στα ληξιαρχεία της Ρωσίας.

Ας πάμε στην παράσταση του έργου σας. Κατ' αρχήν γιατί «Αλκιβιάδης Άγιος»;

Να πούμε ότι δεν είναι «Άγιος Αλκιβιάδης», αλλά «Αλκιβιάδης Άγιος». Αυτό σημαίνει ότι η αγιότητα του είναι κάπως συζητήσιμη. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Αλκιβιάδης ήταν μύστης, ότι ήταν φιλόσοφος. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ήταν ο αγαπημένος μαθητής του Σωκράτη. Αυτό εγείρει μία σειρά από ερωτήματα, τα οποία κατά κάποιο τρόπο έχουν αποφύγει οι παραδοσιακοί κλασικιστές να τα αντιμετωπίσουν.

Για ποιον λόγο απολογείται τόσο πολύ ο Αλκιβιάδης και κατά κάποιο τρόπο είναι αμφιλεγόμενη προσωπικότητα, όταν για τον Σωκράτη ήταν ο αγαπημένος του μαθητής; Η συνηθισμένη άποψη είναι ότι δεν έκανε αυτά που του έλεγε ο Σωκράτης. Ότι ο Σωκράτης είχε μια συγκεκριμένη άποψη περί ηθικής, την οποία δεν ακολούθησε πιστά ο Αλκιβιάδης. Δεν είναι όμως έτσι.

Που στηρίζετε αυτήν σας την άποψη;

Διότι στον πρώτο από τους δύο διαλόγους που είχε γράψει ο Πλάτων με τίτλο «Αλκιβιάδης», εμφανίζεται να λέει ο Αλκιβιάδης στον Σωκράτη: «Έκανα στην ζωή μου ότι μου δίδαξες Σωκράτη και δεν άλλαξα ούτε λέξη, από αυτά που μου είπες». Και ο Σωκράτης δεν φαίνεται να έχει αντίρρηση γι' αυτήν την άποψη του Αλκιβιάδη. Αντίθετα του λέει: «Και εγώ σε αγάπησα από την πρώτη στιγμή που σε γνώρισα όταν ήσουν μικρός και δεν είχες καταλάβει την δύναμη σου. Και τώρα που όλοι σε έχουν παρατήσει, εγώ εξακολουθώ να είμαι πιστός σε σένα».

Δηλαδή ο βίος του Αλκιβιάδη είναι η προσωποποίηση κάποιων αρχών του Σωκράτη;

Βέβαια. Και εγώ πιστεύω ότι μία από αυτές τις ιδέες, η πιο βασική είναι η ιδέα το πόσο συνυφασμένα ήταν τα Μυστήρια με την αρχαία φιλοσοφία και ειδικά την φιλοσοφία του Σωκράτη. Ο Αλκιβιάδης ήταν ένας μύστης και ως μύστη, πιστεύω ότι τον εκτίμησε ο Σωκράτης.

Βάζετε κάποια στιγμή τον Σωκράτη να συμμετέχει σε οργιαστικά Μυστήρια, κάτι που έρχεται σε σύγκρουση με την ιδέα περί ορθολογισμού της φιλοσοφίας του.

Υπάρχει ένα μικρό εδάφιον, που ονομάζεται «Προσευχή του Σωκράτη» που είναι ουσιαστικά μία προσευχή του Σωκράτη προς τον Πάνα, και που εύκολα διαφεύγει της προσοχής των παραδοσιακών κλασικιστών. Είναι δυνατόν να κάνει μία προσευχή στον Πάνα και να μην είναι οπαδός του Πάνα και να μην συμμερίζεται την οργιαστική φύση των Μυστηρίων του Πανός; Ο Πλάτων λέει ο Σωκράτης ήταν μαθητής της Διοτίμας και ότι η Διοτίμα ήταν ιέρεια του Πανός. Από την στιγμή που το λέει ο Σωκράτης ή καλύτερα το λέει ο Πλάτων ότι του το είπε ο Σωκράτης, θέλουν να υπογραμμισθεί αυτή η σχέση.

Στο θεατρικό σας έργο έχετε μια αναθεωρητική άποψη για τον Αλκιβιάδη.

Οι παραδοσιακοί κλασικιστές αγνοούν ότι ο Αλκιβιάδης είχε ψηφισθεί Αυτοκράτορας. Έχει αποσιωπηθεί το γεγονός ότι ο Αλκιβιάδης υπήρξε ο πρώτος Έλληνας βασιλιάς του Ελλησπόντου-Βυζαντίου. Αυτό είναι λίγο; Είναι λίγο το γεγονός ότι ο Αλκιβιάδης είχε ηγηθεί σε 302 μάχες και δεν έχασε ούτε μία; Όλα αυτά τα γεγονότα αποσιωπούνται και αν προσθέσουμε το γεγονός ότι υπήρξε ο μόνος άνθρωπος στους Ολυμπιακούς αγώνες που κέρδισε στο ίδιο αγώνα το χρυσό, το αργυρό και το χάλκινο μετάλλιο, με τους κανόνες που κυριαρχούσαν τότε, που δεν κατάφερε ποτέ κανείς.

Οι περισσότεροι από εμάς συνδέουμε τον Αλκιβιάδη με την εκστρατεία στην Σικελία. Ποια είναι η γνώμη σας για το θέμα, όπως τίθεται στο «Αλκιβιάδης Άγιος»;

Σύμφωνα με τα κείμενα του Θουκυδίδη, ο Αλκιβιάδης έβλεπε να έρχεται μία απειλή από την Δυτική Μεσόγειο. Και την απειλή την επικεντρώνει στις Συρακούσες και την Κεντρική Ιταλία. Στον λόγο προς τους Αθηναίους τους λέει ότι αυτοί οι άνθρωποι έχουν ανοιχθεί στο εμπόριο, αναπτύσσεται ο πολιτισμός τους και αργά ή γρήγορα θα έρθουμε αντιμέτωποι για την παντοκρατορία της Μεσογείου. Ή θα τους υποτάξουμε ή θα μας υποτάξουν. Και όλα αυτά πρέπει να γίνουν πριν εκστρατεύσει κατά του Πέρση βασιλιά. Αυτό ήταν το σχέδιο του Αλκιβιάδη και σε αυτό έμεινε πιστός χρόνια.

Οι Αθηναίοι είχαν αποδείξει ότι δεν είχαν σχέση με το δίκαιο, αλλά με το συνειδητό κτίσιμο μιας ηγεμονίας σε όλον τον γνωστό κόσμο. Ήταν ένας στόχος που αργότερα διαμορφώθηκε στο μυαλό του Αλέξανδρου και στην πολιτική των Ρωμαίων. Όμως όπως δεν μπορείς να κάνεις ομελέτα χωρίς να σπάσεις αυγά, έτσι δεν μπορείς να κτίσεις μία αυτοκρατορία χωρίς να είσαι έτοιμος να την υπερασπισθείς. Αυτήν την άποψη εκπροσωπούσε ο Αλκιβιάδης.

Μπορείτε να μου πείτε για την αναπαράσταση των Ελευσίνιων Μυστηρίων μέσα στο έργο;

Εκείνο που ξέρουμε είναι ο «Ύμνος στην Δήμητρα και την Κόρη» υπάρχει ο στίχος: «Έλα Κόρη, σε καλεί ο παντογνώστης Δίας να μπεις στην οικογένεια των Θεών να μπεις». Μιλάει για ένα ετοιμοθάνατο. Η κόρη είναι η Περσεφόνη και είναι συμβολισμός της Ψυχής. Ο ύμνος μιλάει για την μετενσάρκωση που ήταν πολύ σημαντική άποψη για την αρχαιότητα.

Αυτό τον ύμνο, οι Αθηναίοι τον έψελναν μετά μία μάχη για τους φίλους και συμπολεμιστές που αργοπέθαιναν. Και αυτή η λεπτομέρεια μας αποκαλύπτει το νόημα των Ελευσίνιων Μυστηρίων. Το μεγάλο πρόβλημα ήταν η μετάβαση στον άλλο κόσμο, ο θάνατος του. Οπότε ξαφνικά καταλαβαίνεις ότι αυτός ο ύμνος είναι το περιεχόμενο των Ελευσίνιων Μυστηρίων, ο κεντρικός άξονας γύρω από τον οποίο τα Ελευσίνια Μυστήρια περιστρέφονται. Δηλαδή ο θάνατος, η αποκάλυψη του θανάτου και τρόπου που πεθαίνει κανείς, αυτό αποκαλυπτόταν στα Ελευσίνια Μυστήρια.

Ποιο είναι το τελικό δίδαγμα που θέλετε να παίρνει ο θεατής μετά την ακρόαση του «Αλκιβιάδης Άγιος»;

Ότι ο Αλκιβιάδης πρέπει να μελετηθεί. Μιλάμε για μια προσωπικότητα, που αξίζει το σεβασμό μας. Αν καταλάβει κανείς την προσωπικότητα του Αλκιβιάδη, θα καταλάβει γιατί τον εκτιμούσε τόσο ο Σωκράτης και τον θεωρούσε τον αγαπημένο του μαθητή, παρ' όλα όσα του καταλόγιζαν οι Αθηναίοι. Πίσω από τον Αλκιβιάδη υπάρχει ολόκληρη η ιστορία της παρεξηγημένης εσωτερικής φιλοσοφίας, δηλαδή της ελληνικής φιλοσοφίας.

Η παράσταση του «Αλκιβιάδη Άγιου» θα δοθεί στις 23 Αυγούστου στο υπαίθριο του «Αμαλίειου» (Κηφισίας 219, Μαρούσι). Είσοδος ελεύθερη. Η συνέντευξη δόθηκε στον δημοσιογράφο Γιώργο Πισσαλίδη και δημοσιεύθηκε στο φύλλο της 14ης Αυγούστου 2010 της εφημερίδας Ελεύθερος Κόσμος.