Πόσοι είναι οι παράνομοι μετανάστες στην χώρα μας; Μία σύγχρονη εκδοχή της «κολοκυθιάς»

Σε μόλις 210.000 υπολόγισε το Ινστιτούτο Μεταναστευτικής Πολιτικής τους παράνομους μετανάστες που βρίσκονται στην χώρα μας (1) και βεβαίως το εύρημα αυτό προβλήθηκε δεόντως από τα ΜΜΕ και το ΙΜΕΠΟ (2). Ο αριθμός αυτός προέκυψε από σχετική μελέτη η οποία έγινε για λογαριασμό του ΙΜΕΠΟ (3), τα ευρήματα της οποίας, συνοπτικά, είναι τα εξής:

Όπως επισημαίνουν οι ίδιοι οι συγγραφείς της μελέτης: «Αν ήταν ανάγκη να επιλέξουμε μεταξύ των ανωτέρω εκτιμήσεων εκείνες που θεωρούμε ότι βρίσκονται πλησιέστερα προς την πραγματικότητα θα επιλέγαμε την εκτίμηση που προκύπτει από τις συλλήψεις και απελάσεις των αλλοδαπών, δηλ. 209.402 άτομα, διότι βασίζεται σε αντικειμενικά στοιχεία και την εκτίμηση που προκύπτει από τις εκτιμήσεις των τοπικών Αρχών των μικρών Δήμων και Κοινοτήτων διότι είναι πολύ πιθανόν ότι αυτές έχουν καλή αίσθηση του αριθμού των παρανόμων μεταναστών της περιοχής τους, δηλ. 172.250 άτομα. Επίσης οι εκτιμήσεις αυτές είναι σχετικά πρόσφατες» (3, σελ. 104-105). Έτσι καταλήγουν ότι «η τελική μας εκτίμηση είναι ότι ο αριθμός των αλλοδαπών που διαμένουν παράνομα στην Ελλάδα είναι μεταξύ 172.250 και 209.402 ατόμων» (σελ. 105).

Αυτό που δεν επισημαίνεται στα σχετικά ρεπορτάζ των εφημερίδων, αλλά και δεν προκύπτει από τις συνεντεύξεις του προέδρου του ΙΜΕΠΟ, είναι το ότι ακόμα και η εκτίμηση του αριθμού των παρανόμων μεταναστών η οποία προκύπτει από τα στοιχεία των συλλήψεων και των απελάσεων (και την οποία οι συγγραφείς χρησιμοποιούν ως ανώτατο όριο) βασίζεται σε μία σειρά από υποθέσεις, οι οποίες αν μεταβληθούν έστω και λίγο παράγουν διαφορετικά αποτελέσματα.

Πιο συγκεκριμένα, στην μελέτη, από τον συνολικό αριθμό των συλληφθέντων εξ Αλβανίας αφαιρούνται οι συλληφθέντες στην ενδοχώρα (το 32% του συνόλου) και γίνονται δεκτοί μόνο εκείνοι που συνελήφθησαν στα χερσαία και θαλάσσια σύνορα. Η παραδοχή αυτή γίνεται σε μία προσπάθεια να λυθεί το πρόβλημα των διπλομετρηθέντων και των επανασυλληφθέντων. Βεβαίως, η παραδοχή αυτή εμπεριέχει μεγάλο βαθμό αυθαιρεσίας καθώς δεν σημαίνει ότι αυτοί που συλλαμβάνονται στην ενδοχώρα έχουν απαραιτήτως ξανασυλληφθεί. Ενδεχομένως να πέρασαν τα σύνορα χωρίς να γίνουν αντιληπτοί και να συνελήφθησαν για πρώτη φορά στην ενδοχώρα. Επιπλέον, δεν λαμβάνεται υπ' όψιν η περίπτωση των πολλαπλών απελάσεων του ίδιου ατόμου - ειδικά για τους εξ Αλβανίας μετανάστες - κάτι που αν γινόταν, θα μείωνε (ενδεχομένως και σημαντικά) τον αριθμό των απελαθέντων και άρα θα αύξανε σημαντικά τον αριθμό των παραμενόντων στην χώρα παρανόμων μεταναστών.

Εκτός αυτών, η μελέτη του ΙΜΕΠΟ χρησιμοποιεί ως μέγιστη σχέση συλληφθέντων στα σύνορα και παρανόμως εισερχομένων την σχέση 1 προς 1,5 (δηλαδή για κάθε έναν συλληφθέντα εισήλθε παρανόμως και άλλος «μισός») για τους Αλβανούς και την σχέση 1 προς 2 για τους συλληφθέντες άλλων εθνικοτήτων. Και η παραδοχή αυτή έχει σημαντικό βαθμό αυθαιρεσίας καθώς, όπως αναφέρεται στην ανασκόπηση της διεθνούς βιβλιογραφίας στην ίδια την μελέτη, θα μπορούσε η σχέση να είναι 1 προς 3 ή και 1 προς 4!

Ακόμα, οι συγγραφείς ισχυρίζονται ότι, λόγω της αυξανόμενης εμπειρίας των συνοριοφυλάκων, η διάβαση των Ελληνοαλβανικών συνόρων δεν είναι πλέον εύκολη. Η άποψη αυτή παραβλέπει τα κρούσματα διαφθοράς κρατικών λειτουργών που ενδεχομένως υπάρχουν, αλλά και το ότι και οι διακινητές παρανόμων μεταναστών βελτιώνουν τις μεθόδους τους!

Προβληματικά είναι και κάποια στοιχεία που χρησιμοποιούνται στην μελέτη. Κατά τον υπολογισμό του αριθμού των παρανόμων μεταναστών, ο αριθμός εκείνων που απέκτησαν άδεια παραμονής κατά την νομιμοποίηση του 2005 αναφέρεται ως 145.000 (σελ. 22 και 23). Όμως, στις σελίδες 66 και 67 της ίδιας μελέτης πληροφορούμαστε ότι κατά την νομιμοποίηση του 2005 κατατέθηκαν 152.400 αιτήσεις εκ των οποίων οι 58.777 αφορούσαν ανανέωση ισχύουσας άδειας παραμονής και 93.623 αιτήσεις που αφορούσαν απόκτηση αρχικής άδειας διαμονής. Μάλιστα, από τις αιτήσεις αυτές είχαν εγκριθεί 76.952 μέχρι το τέλος του 2006. Επομένως, στους υπολογισμούς θα πρέπει να χρησιμοποιείται όχι ο αριθμός των 145.000 αλλά ο αριθμός των 76.952 νέων εκ των υστέρων νομιμοποιημένων μεταναστών. Επιπλέον, η μελέτη υπολογίζει τον αριθμό των συλληφθέντων παρανόμων μεταναστών από άλλες χώρες (πλην Αλβανίας) κατά την περίοδο 2002-2007 σε 44.075 (σελ. 22 και 23) ενώ ο σωστός αριθμός είναι 147.533 άτομα.

Τέλος, δεν γίνεται καμμία προσπάθεια εκτίμησης του αριθμού των μεταναστών που είχαν νομιμοποιηθεί εκ των υστέρων σε προηγούμενες ευκαιρίες νομιμοποίησης (π.χ. το 1998 ή το 2001) και οι οποίοι δεν ανανέωσαν την άδεια παραμονής τους το 2005 ή αργότερα και άρα ενδέχεται να παρέμειναν στην χώρα μας παρανόμως.

Μία «χονδρική» εκτίμηση του αριθμού των παρανόμων μεταναστών στην χώρα μας στο τέλος του 2007 θα είχε ως εξής:

Αν από την συνολική διαφορά συλληφθέντων - απελαθέντων της περιόδου 2001-2007 αφαιρέσουμε τους συλληφθέντες για το 2001 λόγω του ότι τότε έλαβε χώρα η δεύτερη προσπάθεια μαζικής εκ των υστέρων νομιμοποίησης μεταναστών έχουμε μία διαφορά 319.230 για την περίοδο 2002-2007. Αν σε αυτούς προστεθούν εκείνοι των οποίων δεν έγινε δεκτή η αίτηση εκ των υστέρων νομιμοποίησης το 2001 (150.860 άτομα), τότε το άθροισμα φθάνει τα 470.090 άτομα. Αν από αυτά αφαιρέσουμε εκείνους που απέκτησαν άδεια παραμονής για πρώτη φορά το 2005 (76.952 άτομα) τότε το σύνολο είναι 393.138 άτομα.

Η εκτίμηση αυτή είναι πολύ μεγαλύτερη από εκείνη του ΙΜΕΠΟ, χωρίς να χρησιμοποιεί διαφορετικές πηγές. Μάλιστα, αν κάνουμε και μία υπόθεση ότι για κάθε έναν παράνομο μετανάστη που συνελήφθη κατά την ίδια περίοδο (2002-2007) αντιστοιχεί και άλλος «μισός» που εισήλθε χωρίς να γίνει αντιληπτός και παρέμεινε τελικά στην χώρα, τότε ο αριθμός αυξάνεται κατά 214.101 άτομα φθάνοντας τα 607.239. Αν αντιστοιχεί άλλος ένας, τότε ο αριθμός αυξάνεται κατά 428.202 άτομα φθάνοντας τα 821.340.

Χρησιμοποιώντας το σκεπτικό της μελέτης του ΙΜΕΠΟ και με βάση τον παρακάτω πίνακα συλληφθέντων παρανόμων μεταναστών έχουμε τα εξής, για τα έτη 2002-2007:

Βλέπουμε δηλαδή ότι με τις ίδιες πηγές και παραδοχές προκύπτουν πολύ διαφορετικά ευρήματα. Πιο συγκεκριμένα, με το προαναφερθέν σενάριο το ΙΜΕΠΟ κάνει λόγο για 279.904 παράνομους μετανάστες όταν, όπως φαίνεται και από τα προαναφερθέντα, ο αριθμός είναι σχεδόν διπλάσιος! Και όλα αυτά χωρίς να μπούμε σε περισσότερες υποθέσεις όπως π.χ. περί εκείνων που εισέρχονται στην χώρα και κατόπιν αναχωρούν για άλλη χώρα, περί εκείνων που λόγω της συνθήκης του Δουβλίνου επιστρέφονται στην χώρα μας, περί εκείνων που εισέρχονται στην χώρα μας νομίμως (ως φοιτητές ή περιηγητές), αλλά παραμένουν παρανόμως - υποθέσεις οι οποίες θα ενείχαν μεγάλο βαθμό αυθαιρεσίας.

Το γεγονός είναι ότι η συγκεκριμένη μελέτη βασίζεται σε κάποιες παραδοχές για τις οποίες μπορούν να εγερθούν βάσιμες ενστάσεις και σε κάποιους αριθμούς που δεν «ταιριάζουν» μεταξύ τους. Το ότι η σημασία της συγκεκριμένη μελέτης είναι μάλλον ακαδημαϊκή και όχι ουσιαστική αποδεικνύεται και από το γεγονός ότι ο ίδιος ο πρωθυπουργός, απαντώντας στις 28/11/08 σε ερώτηση στην Βουλή για τον αριθμό των παρανόμων μεταναστών στην χώρα, δεν επικαλέσθηκε τα ευρήματα της μελέτης του ΙΜΕΠΟ, αλλά αρκέσθηκε να παραδεχθεί ότι καμμία ευρωπαϊκή χώρα δεν έχει απολύτως ακριβή στοιχεία (4).

Παραπομπές
1. «Από 172.250 έως 209.402 οι μη νόμιμοι μετανάστες», Δελτίο Τύπου ΙΜΕΠΟ 12/11/2008
2. Χαρακτηριστικό το δημοσίευμα: Δάμα Γεωργία «200 χιλιάδες οι παράνομοι μετανάστες», Ελευθεροτυπία 13/11/2008 και οι συνεντεύξεις του προέδρου του ΙΜΕΠΟ Αλέξανδρου Ζαβού στην εφημερίδα Athens News (4/7/2008) και στην εφημερίδα City Press 2/12/2008
3. Λιανός Θεόδωρος, Κανελλόπουλος Κώστας, Γρέγου Μαρία, Γκέμι Έντα και Παπακωνσταντίνου Παναγιώτα «Εκτίμηση του όγκου των αλλοδαπών που διαμένουν παράνομα στην Ελλάδα», Ινστιτούτο Μεταναστευτικής Πολιτικής - Υπουργείο Εσωτερικών, Απρίλιος 2008
4. Πρακτικά Βουλής, ΙΒ' Περίοδος Προεδρευομένης Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας, Σύνοδος Β', Συνεδρίαση ΜΑ', Παρασκευή 28/11/2008

* Ο Γιάννης Κολοβός είναι επικοινωνιολόγος. Το τελευταίο του βιβλίο με τίτλο «Το τέλος μίας ουτοπίας: η κατάρρευση των πολυπολιτισμικών κοινωνιών στην Δυτική Ευρώπη» κυκλοφόρησε το 2008 από τις Εκδόσεις Πελασγός.