Πολυπολιτισμική Αθήνα: προοδευτικοί μύθοι και οδυνηρή πραγματικότητα

Δεν έχει περάσει πολύς καιρός από το τεύχος του «Ρεσάλτο» (1) όπου παρουσιαζόταν ένα οδοιπορικό στις «πολυπολιτισμικές» περιοχές των Αθηνών. Μία πολύ ενδιαφέρουσα πτυχή του θέματος είναι η τεράστια διαφορά που έχει η πραγματικότητα της «πολυπολιτισμικής» Αθήνας με την εικόνα την οποία προβάλλει η πνευματική και δημοσιογραφική ελίτ.

Χαρακτηριστική περίπτωση είναι αυτή της συγγραφέως και επίκουρης καθηγήτριας του Πανεπιστημίου Αθηνών Λένας Διβάνη η οποία γράφει: «Όποιος θέλει να δείξει στα παιδιά του τον κόσμο που (sic) θα ζήσουν ας τα πάει μία βόλτα στην Ευριπίδου. Εκεί θα δουν πώς η Αθήνα ονειρεύεται το μέλλον της. Πολύχρωμο, με αρμένικα μπακάλικα και διεθνή σουπερμάρκετ, χριστιανικές εκκλησίες και τζαμιά, πακιστανικά εστιατόρια και πατσατζίδικα, με κινέζους πωλητές να πουλάν φτηνά μπουφάν σε φοιτητές απ' τη Φλώρινα» (2). Είναι όμως τόσο «ειδυλλιακά» τα πράγματα;

Απάντηση στο ερώτημα αυτό δίνει το ρεπορτάζ της Δέσποινας Τριβόλη για την περιοχή πέριξ της πλατείας Ομονοίας, κάτω από την οδό Αθηνάς μέχρι το Μοναστηράκι (Σοφοκλέους, Γερανίου, Μενάνδρου, Ευριπίδου κ.λπ.), το οποίο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Lifo» λίγους μήνες μετά από το άρθρο της κας Διβάνη. Αξίζει να τονισθεί ότι το εν λόγω περιοδικό απέχει πολύ από το να χαρακτηρισθεί «ξενοφοβικό». Όπως περιγράφει η κ. Τριβόλη στο άρθρο της: «Το 2004 εμφανίσθηκαν και οι πρώτες Νιγηριανές πόρνες στην περιοχή. Παράλληλα, η μεταναστευτική κοινότητα, που μέχρι πρόσφατα αποτελείτο από Κινέζους και Πακιστανούς εργαζομένους που τα πήγαιναν καλά μεταξύ τους και με την υπόλοιπη γειτονιά, άλλαξε χαρακτήρα (κυρίως λόγω της εισχώρησης Αφρικανών εμπόρων ναρκωτικών, καθώς και αλλοδαπών χρηστών), με αποτέλεσμα έναν άτυπο πόλεμο μεταξύ των αλλοδαπών διαφορετικής εθνικότητας της γειτονιάς. Κάτοικοι και καταστηματάρχες που εγκαταλείπουν την περιοχή, χρήστες κι έμποροι, σκουπίδια, πόρνες, άστεγοι και μετανάστες συνθέτουν την εικόνα μίας επιθετικής καινούργιας κατάστασης που θυμίζει όλο και περισσότερο γκέτο. «Ένα απόγευμα, κάποιος μπήκε μέσα και έκλεψε μία τηλεκάρτα αξίας 10 ευρώ. Σε λιγότερο από μισή ώρα είχαν μαζευτεί από κάτω 20 Πακιστανοί και 20 Αφρικανοί οι οποίοι παίζανε ξύλο με κοτρόνες και δοκάρια από την οικοδομή. Σκοτωνόντουσαν κυριολεκτικά. Η αστυνομία εμφανίστηκε μετά από 45 λεπτά». Παράλληλα, κανείς δεν θέλει να πάρει την ευθύνη αυτής της απεγνωσμένης πραγματικότητας - ή να κάνει κάτι για να λύσει το θέμα. Πολλοί μιλούν για οργανωμένο σχέδιο, άλλοι για την εγκληματική αδιαφορία και ασχετοσύνη των αρμοδίων, που κατάφεραν να μετατρέψουν μία από τις ωραιότερες γειτονιές της Αθήνας σε γκέτο» (3). Ποια εικόνα είναι πραγματική; Αυτή της κας Διβάνη ή αυτή της κας Τριβόλη;

Ένα έντυπο δεδηλωμένο υπέρ της πολυπολιτισμικότητας είναι και το «ΒΗΜΑgazino» (ένθετο στο «Βήμα της Κυριακής»). Το εν λόγω περιοδικό είχε γράψει σε εκδοτικό του σημείωμα: «Μας αρέσει: η πολυπολιτισμική Αθήνα. Οι μετανάστες που ήρθαν από διάφορες χώρες του κόσμου και βγάζουν τίμια το ψωμί τους. Που εγκαταστάθηκαν στις γειτονιές της και τις γέμισαν με χρώμα. Επίσης τα μαγαζάκια τους με τις μυρωδιές από τη μακρινή Ανατολή» (4). Βλέπουμε δηλαδή ότι και στην περίπτωση αυτή προβάλλεται μία εξιδανικευμένη εικόνα της «πολυπολιτισμικής» Αθήνας. Το «χρώμα» που προστέθηκε στις γειτονιές το είδαμε στις προαναφερθείσες περιγραφές της κ. Τριβόλη.

Αντίστοιχες περιγραφές έκανε δύο χρόνια μετά από το προαναφερθέν εκδοτικό σημείωμα και ο αρθρογράφος του «ΒΗΜΑgazino» Κοσμάς Βίδος σχολιάζοντας το «χρώμα» που απέκτησε η γειτονιά του μετά την έλευση των μεταναστών. Γράφει, λοιπόν, ο κ. Βίδος: «Μένω στου Γκύζη, συνοικία από τις πιο κεντρικές της Αθήνας. Μας έχουν εγκαταλείψει στη μοίρα μας. Να παρακολουθούμε την καθημερινή υποβάθμιση της περιοχής μας. Και μία νέα κοινωνική αναρχία η οποία όλο και φουντώνει. Η «κατάληψη» μεγάλου αριθμού διαμερισμάτων της περιοχής από μετανάστες - Αλβανούς, Ρουμάνους αλλά και Αφρικανούς - στην αρχή μού φάνηκε κάτι παραπάνω από θαυμάσια. Οπαδός της πολυφωνίας που φέρνει η συμβίωση διαφορετικών πολιτισμών σκέφθηκα ότι επιτέλους η γειτονιά θα ζωντάνευε, θα αποκτούσε ζωή, ενδιαφέρον. Αποτέλεσμα; Η γειτονιά μου έχει μεταμορφωθεί σε ένα τεράστιο καπηλειό όπου μονίμως μεθυσμένοι Ανατολικοευρωπαίοι κάθονται και τα πίνουν, καθισμένοι σε καφάσια ή κάτω στα πεζοδρόμια μπροστά στα σπίτια μας, πετώντας όπου βρουν μπουκάλια, χαρτιά, τσιγάρα, φωνάζοντας, φτύνοντας με θόρυβο, κοιτώντας με ενοχλητική επιμονή ή και πειράζοντας τις γυναίκες που περνάνε, Όπου, από κάθε διαμέρισμα αντηχούν στη διαπασών, τις πλέον ακατάλληλες ώρες, πολυφωνικά δημοτικά τραγούδια από τους Άγιους Σαράντα, ποπ επιτυχίες της Περεστρόϊκα, τσιφτετέλια και τσάμικα. Όπου τα ουρλιαχτά από τους καβγάδες σε διάφορες άγνωστες γλώσσες είναι μία καθημερινή ρουτίνα. Όπου η είσοδος της πολυκατοικίας μου έχει γίνει στέκι μίας παρέας νεαρών που μιλάνε μία περίεργη γλώσσα και οι οποίοι σβήνουν τα τσιγάρα τους στα σκαλιά και σε κοιτάνε με ενόχληση όποτε τους παρακαλείς να κάνουν τόπο για να περάσεις να μπεις στο σπίτι σου. Ήταν που ήταν η περιοχή παρατημένη, παραδόθηκε άνευ όρων σε ένα παρακμιακό κύμα οικονομικών μεταναστών και απόγινε... Τι ζωή και αυτή! Τα τελευταία σουξέ των Τιράνων αντηχούν ως τις δύο-τρεις το πρωί, με τους μερακλήδες να κωφεύουν στις φωνές εκείνων που έχουν το βίτσιο τέτοιες ώρες να κοιμούνται. Οι καβγάδες ανάμεσα στους μεθυσμένους των πεζοδρομίων είναι καθημερινή υπόθεση. Οι μέχρι πρότινος ασφαλείς δρόμοι έχουν αρχίσει να μην είναι τόσο ασφαλείς, ειδικά το βράδυ. Η γειτονιά που μεγάλωσα, και η οποία κάποτε ήταν μία κούκλα, έχει γίνει μία από τις αθλιότερες γειτονιές της πόλης» (5).

Η χαώδης απόσταση μεταξύ της εικόνας που έχουν οι διανοούμενοι και οι μεγαλοδημοσιογράφοι για την ζωή στις «πολυπολιτισμικές» περιοχές της Αθήνας και της πραγματικότητας της ζωής σε αυτές οφείλεται στο ότι οι άνθρωποι αυτοί δεν ζουν στις περιοχές αυτές. Μετανάστες συναντούν μόνο ως οικιακούς βοηθούς, κηπουρούς, καθαριστές ή «ντελιβεράδες». Επομένως, τι εικόνα μπορούν να έχουν για την ζωή π.χ. στην Κυψέλη ή στην πλατεία Κουμουνδούρου; Απλώς εκφράζουν τους ευσεβείς πόθους τους αναφορικά με το πώς θα ήθελαν να είναι η ζωή στις περιοχές αυτές. Βεβαίως, η πραγματικότητα είναι εκεί για να τους διαψεύσει οικτρά! Επιπλέον, συνήθως εκείνοι που εκθειάζουν την ζωή στις περιοχές αυτές δεν πάνε να κατοικήσουν οι ίδιοι εκεί ώστε να «απολαύσουν» και αυτοί (και τα παιδιά τους) την πολυπολιτισμικότητα! Αντιθέτως, προτιμούν τις αυστηρά μονοπολιτισμικές, «καλές» περιοχές των Αθηνών και των προαστίων.

Με την παρακμή των περιοχών του κέντρου ασχολήθηκαν και άλλες εφημερίδες τους τελευταίους μήνες. Το «Βήμα» υπογραμμίζει ότι «από την οδό Ευριπίδου ως την Ομόνοια, από τη Σαρρή ως την οδό Πειραιώς και από την Αγίου Κωνσταντίνου ως την οδό Δεληγιώργη, η ανομία και η παρακμή βασιλεύουν, καθώς το κράτος δηλώνει «απών»» (6). Μάλιστα η ίδια εφημερίδα κάνει λόγο για «αισθητική πτώση της πρωτεύουσας» καθώς «το ιστορικό της κέντρο…θυμίζει περισσότερο γκέτο και λιγότερο την «ψυχή» της πόλης. Από την πλατεία Κουμουνδούρου ως την Ομόνοια μία ολόκληρη περιοχή έχει αφεθεί στα χέρια της παρανομίας, όπου εθνοτικές ομάδες ελέγχουν και επιβάλλουν τους δικούς τους νόμους σε ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα», ενώ αναφερόμενη στην Κυψέλη επισημαίνει ότι «στην περιοχή καταγράφεται «διαρροή πληθυσμού», καθώς οι συνθήκες ζωής επιδεινώνονται» (7).

Ρεπορτάζ του «Ελεύθερου Τύπου» για την πλατεία Βάθη αναφέρει: «Μόλις πέσει το σκοτάδι, με δυσκολία συναντά κανείς παιδιά ή οικογένειες να κυκλοφορούν, ενώ όσοι διαβαίνουν τους γύρω δρόμους περπατούν με μάτια χαμηλά, μη τυχόν συναντήσουν βλέμματα που θα εντείνουν το φόβο τους. Στην πρακτική της «οχύρωσης πίσω από κάγκελα» για να προστατέψουν τις ιδιοκτησίες έχουν προχωρήσει και άλλοι γείτονες, ενώ πολλές οικογένειες Ελλήνων εγκαταλείπουν την περιοχή» (8).

Η κατάσταση στο κέντρο της Αθήνας - η εικόνα της μελλοντικής Αθήνας κατά την κ. Διβάνη - είναι τόσο αφόρητη ώστε ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου κ. Γ. Σανιδάς ζήτησε από τον αρχηγό της Ελληνικής Αστυνομίας κ. Αν. Δημοσχάκη να υπάρχει «συνεχής αστυνόμευση, ημέρα και νύχτα, από επίλεκτα όργανα της Αστυνομίας, με στόχο τη σύλληψη και παραπομπή στη Δικαιοσύνη των παρανομούντων και εφόσον πρόκειται περί αλλοδαπών, την απέλασή τους» (9) καθώς τα κρούσματα παραβατικότητας, όπως υπογράμμισε ο κ. Σανιδάς, «δεν συνάδουν με μία ευνομούμενη πολιτεία και έχουν καταστήσει αφενός προβληματική, για να μην πούμε αδύνατη, τη διαμονή των κατοίκων της περιοχής, οι οποίοι, εκτός των άλλων, ευρίσκονται καθημερινώς εμπρός σε απαράδεκτες καταστάσεις από τους χρήστες ναρκωτικών και τις πορνευόμενες αλλοδαπές και αφετέρου αδύνατη την άσκηση επαγγελματικής δραστηριότητας των πάσης φύσεως καταστηματαρχών ή άλλων επαγγελματιών της περιοχής, πέραν της ανασφάλειας που δημιουργείται σε όλους αυτούς» (10).

Στα μέσα του περασμένου Ιουλίου, στην διασταύρωση της οδού Φυλής 198 με την Αγίου Μελετίου στον Άγιο Παντελεήμονα, έλαβε χώρα η πρώτη εκτεταμένη σύγκρουση μεταξύ ατόμων προερχομένων από μειονοτικές κοινότητες. Πιο συγκεκριμένα μία ομάδα 80-100 ατόμων Ιρανικής, Αφγανικής και Κουρδικής καταγωγής πήγε, λίγο μετά τα μεσάνυχτα, σε μία διώροφη μονοκατοικία στην οποία ζούσαν περίπου 40 ομοεθνείς τους και άρχισε να συγκρούεται μαζί τους. Τα επεισόδια επεκτάθηκαν και στον δρόμο και είχαν ως αποτέλεσμα τον τραυματισμό ενός ατόμου και την πρόκληση σοβαρών ζημιών στην μονοκατοικία και σε έξι σταθμευμένα αυτοκίνητα. Τα επεισόδια σταμάτησαν με την εμφάνιση στην περιοχή ισχυρών αστυνομικών δυνάμεων ενώ έγιναν και επτά συλλήψεις. Σύμφωνα με τα (λιγοστά) δημοσιεύματα του Τύπου, αιτία της σύγκρουσης ήταν οι θρησκευτικές διαφορές μεταξύ των δύο μουσουλμανικών ομάδων και δεν αποκλείεται η σύγκρουση αυτή να αποτελούσε συνέχεια προγενέστερης συμπλοκής τους στην πλατεία Αττικής (11). Όπως παραδέχεται και η «Καθημερινή»: «Δεκάδες παλιά κτίρια φιλοξενούν μεγάλο αριθμό λαθρομεταναστών στην περιοχή του Αγ. Παντελεήμονα και τέτοιες συμπλοκές αποτελούν συχνό φαινόμενο» (12).

Όπως χαρακτηριστικά σχολίασε ο Δήμαρχος Αθηναίων Νικήτας Κακλαμάνης «Αν δεν κάνουμε κάτι [για το μεταναστευτικό], πρόκειται για βόμβα που κάποτε θα σκάσει» (13). Βεβαίως, και ο ίδιος έχει μερίδιο ευθύνης καθώς στο προεκλογικό του πρόγραμμα τόνιζε ότι αυτός και οι συνεργάτες του «μετεξελίσσουμε την Αθήνα σε πολυπολιτισμική μητρόπολη του κόσμου» (14). Δυστυχώς, οι μέχρι τώρα αντιδράσεις της πολιτείας και του κράτους προοιωνίζουν την λήψη ημιμέτρων τα οποία δεν πρόκειται να λύσουν το πρόβλημα, το οποίο θα επιδεινώνεται...

Παραπομπές
1) «Φάκελος: Πολυπολιτισμικά γκέτο - ένα φωτογραφικό οδοιπορικό στις κατεχόμενες γειτονιές της Αθήνας», Ρεσάλτο, τ. 23, Δεκέμβριος 2007, σελ. 37-40.
2) Διβάνη Λένα «Φαντάσματα πάνω από την Αθήνα», Βήμα Ιδεών, τεύχος 1, 4/5/2007, σελ. 39.
3) Τριβόλη Δέσποινα «Το νέο γκέτο της Αθήνας», Lifo, τ. 82, 4/10/2007, σελ. 16-18.
4) Editorial, ΒΗΜΑgazino, τ. 257, 18/9/2005, σελ. 3.
5) Βίδος Κοσμάς «Η μικρή μας πόλη…», ΒΗΜΑgazino, τ. 371, 25/11/2007, σελ. 8-10.
6) Χεκίμογλου Αχ. «Τα φώτα φωτίζουν την…αθλιότητα», Το Βήμα 16/12/2007.
7) Νικολόπουλος Ι. και Χεκίμογλου Αχ. «Η Αθήνα καταρρέει…», Το Βήμα 20/1/2008.
8) Τασούλας Γιώργος «Έλα να μάθεις τι ζωή περνώ», Ελεύθερος Τύπος της Κυριακής 3/2/2008.
9) Τσιμπούκης Π. ««Επιχείρηση αρετή» στο κέντρο της Αθήνας», Το Βήμα 12/12/2007.
10) Αυλωνίτης Αλέξανδρος «Επιχειρήσεις-«σκούπα»», Έθνος 12/12/2007.
11) «Δόγματα με ρόπαλα συγκρούστηκαν στην οδό Φυλής» Το Βήμα 19/7/2008, Τερζής Τάκης «Ιερός πόλεμος μεταξύ μουσουλμάνων» Έθνος 19/7/2008.
12) «Πεδίο μάχης ο Αγ. Παντελεήμων», Καθημερινή 19/7/2008.
13) Κόλλια Ελευθερία «Θέμα λαθρομεταναστών έθεσε ο Ν. Κακλαμάνης», Το Βήμα 8/11/2007.
14) Συνδυασμός «Αθήνα, πόλη της Ζωής μας», Πρόγραμμα για τη φροντίδα όλων των πολιτών της Αθήνας, τμήμα 4.3 «Ζούμε μαζί με τους μετανάστες».

* Ο Γιάννης Κολοβός είναι επικοινωνιολόγος και συγγραφέας του βιβλίου «Το Κουτί της Πανδώρας: Παράνομη Μετανάστευση και Νομιμοποίηση στην Ελλάδα». Το τελευταίο του βιβλίο με τίτλο «Το τέλος μίας ουτοπίας: η κατάρρευση των πολυπολιτισμικών κοινωνιών στην Δυτική Ευρώπη» μόλις κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Πελασγός.