Ο αντιπαραδοσιακός «Λόγος του Βασιλιά» στην τελική ευθεία των Όσκαρ

Είμαστε μόλις λίγες μέρες πριν την μεγάλη βραδιά των Όσκαρ. Τα στοιχήματα δίνουν και παίρνουν για ταινίες που είναι σίγουρο ότι θα τα κερδίσουν. Το μεγαλύτερο φαβορί παραμένει ο «Λόγος του Βασιλιά» του Τομ Χούπερ, που είναι υποψήφιος για Όσκαρ καλύτερης ταινίας, σκηνοθεσίας, Αʼ ανδρικού ρόλου για τον Κόλιν Φερθ και Βʼ Ανδρικού ρόλου για τον Τζέφρυ Ρας. Έχει ήδη κερδίσει τα βρετανικά Bafta και ετοιμάζεται να σαρώσει και στο Kodak Theatre. Είναι νομίζω η κατάλληλη στιγμή να εκφέρουμε την γνώμη μας για την δημοφιλέστερη ταινία αυτή την στιγμή στην Ελλάδα.

Χμ! Μια ταινία για βασιλείς που κόβει 118.000 εισιτήρια και πηγαίνει για Όσκαρ; Λίγο ύποπτο μας φαίνεται αυτό. Γίνανε ξαφνικά οι Έλληνες βασιλόφρονες και δεν το πήραμε χαμπάρι; Όμως δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει αυτό. Με απαρχή την «Βασίλισσα» του Στήβεν Φρήαρς και το Όσκαρ της Έλεν Μίρεν στον ρόλο της βασίλισσας Ελισάβετ Βʼ, το κοινό άρχισε να βλέπει ταινίες για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι βασιλείς στην εξάσκηση των καθηκόντων τους. Φέτος ο «Λόγος του Βασιλιά» δείχνει τον πατέρα της, Γεώργιο ΣΤʼ (Κόλιν Φερθ) σε μια προσπάθεια να ξεπεράσει το τραύλισμα του λίγο πριν την αρχή του Βʼ Παγκοσμίου Πολέμου!

Το τραύλισμα ενός βασιλιά

Είμαστε στην δεκαετία του 30. Είναι η εποχή που το καινούργιο μέσο του ραδιοφώνου έχει μπει στην πολιτική ζωή της Αγγλίας. Ο βασιλεύς Γεώργιος Εʼ είναι ένας δυναμικός βασιλιάς και προσαρμόζεται εύκολα στην νέα εποχή της τεχνολογίας. Όμως ο διάδοχος Εδουάρδος Ηʼ είναι ένας ανήθικος και επιπόλαιος πλαίημποϋ που τα έχει με την διαζευγμένη Σίμπσον, αμερικανικής καταγωγής. Έτσι ο βασιλιάς στέλνει την μόνη του ελπίδα, τον δεύτερο γιο του, Αλβέρτο (Κόλιν Φερθ) να μιλήσει στην τελετή λήξης της Παγκόσμιας Εμπορικής Έκθεσης του 1932 στο Λονδίνο. Μόνο που υπάρχει ένα πρόβλημα: ο Αλβέρτος τραυλίζει. Έτσι η πρώτη σκηνή με τον Αλβέρτο να κρατά το χαρτί με τον λόγο του μοιάζει σαν σκηνή μελλοθανάτου λίγο πριν την εκτέλεση.

Οι υπήκοοι του Στέμματος σε τρεις ηπείρους τον ακούν και απογοητεύονται ή προβληματίζονται. Από την άλλη μέρα, η γυναίκα του Ελισάβετ (Έλενα Μπόναμ Κάρτερ) αναζητά λογοθεραπευτή για τον άνδρα της. Όλοι αποτυχαίνουν, συμπεριλαμβανομένου ενός που χρησιμοποιεί ακόμα τις μεθόδους του Δημοσθένη. Μέχρι που η μετέπειτα γλυκιά βασιλομήτωρ ανακαλύπτει τον Λάιονελ Λονγκ (Τζέφρυ Ρας), έναν Αυστραλό λογοθεραπευτή που χρησιμοποιεί ανορθόδοξες και αμφιλεγόμενες μεθόδους. Δύο λέξεις που η ίδια απεχθάνεται (και εμείς μαζί της). Αυτό σημαίνει συνδυασμό σωματικών ασκήσεων, αναπνοών και μια δόση πρώιμης ψυχοθεραπείας.

Η καταπιεσμένη ψυχή ενός βασιλέα

Αρχικά , ο Λόνγκ δεν έχει καταλάβει ποιον πρόκειται να κουράρει. Όταν το καταλαβαίνει επιμένει «το κάστρο μου, οι όροι μου». Με άλλα λόγια οι συναντήσεις πρέπει να γίνονται στο γραφείο του, όχι στο Παλάτι. Δεν φτάνει όμως αυτό. Ζητά να αποκαλεί ο ένας τον άλλο με τα μικρά τους ονόματα. Έτσι ο ίδιος αποκαλεί την Αυτού Εξοχότητα, «Μπέρτυ». Χρησιμοποιεί δηλαδή το χαϊδευτικό που χρησιμοποιεί μόνο η οικογένεια του. Με άλλα κανένας σεβασμός στην οικογένεια που κυβερνάει το Έθνος. Φυσικά ο Διάδοχος του αγγλικού θρόνου αντιδρά και δίκαια.

Η ταινία θα συνεχίσει δείχνοντας την επαγγελματική φιλική σχέση ανάμεσα σε ένα μελλοντικό βασιλιά και τον λογοθεραπευτή του. Έτσι μαθαίνουμε ότι ο Αλβέρτος έπεσε θύμα μια γκουβερνάντας που τον έδερνε, της καταπιεστικής συμπεριφοράς του πατέρα του η της ειρωνικής συμπεριφοράς του μεγαλύτερου αδελφού του, Εδουάρδου. Κυρίως όμως της ιεραρχίας και του πρωτόκολλου. Με άλλα λόγια, η βασιλική ζωή παρουσιάζεται να παράγει συναισθηματικά καταπιεσμένα άτομα.

Αποδόμηση και γκρέμισμα της ιεραρχίας

Και πως λύνει όλο αυτό το πρόβλημα ο κύριος Λονγκ; Βάζει τον μελλοντικό βασιλιά Γεώργιο τον ΣΤʼ να βρίζει σαν κόκνεϋ του Λονδίνου για να πεισθούμε ότι έτσι απελευθερώνεται η καταπιεσμένη ψυχή του και δεν τραυλίζει πια. Σαν να μην έφτανε αυτό, θα τον βάλει να αποκαλεί την στέψη «σκουπίδια, σκουπίδια, σκουπίδια», δήθεν για να νοιώσει καλύτερα. Τέλος η ταινία έχει γυρισθεί κυρίως σε κλειστούς χώρους για να γίνεται σύγκριση Παλατιού και καταπιεσμένης ψυχής ή του λάρυγγα του Αλβέρτου Έχουμε δηλαδή επί σκηνής όλες τις αντι-ιεραρχικές και ψυχολογικές μπούρδες που θεωρούνται «ιν» σε «προοδευτικούς» κύκλους, από την δεκαετία του ʽ60 και μετά. Αυτός είναι τελικά ο λόγος της τεράστιας δημοτικότητας της ταινίας στην Ελλάδα και στον οποίο αντιτιθέμεθα ως ριζοσπάστες της Παράδοσης (radical traditionalists).

Τουλάχιστον ο αντιβασιλικός Στήβεν Φρήαρς έδειξε τον απαιτούμενο σεβασμό στην Ελισάβετ Βʼ. Εδώ όλα αποδομούνται με μια γλυκιά χάρη που θα κάνει το μεγάλο κοινό να μείνει ευχαριστημένο. Εμείς πάντως πολύ θα θέλαμε μια ταινία όπου ο «προοδευτικός» ψυχολόγος και λογοθεραπευτής να μαθαίνει από την αξιοπρέπεια ενός βασιλέα.

Από την άλλη, η ταινία δείχνει την ερωτική ιστορία του Εδουάρδου Ηʼ και της Σίμπσον για αυτό που ήταν. Η ιστορία ενός κακομαθημένου γιου της βασιλικής οικογενείας που παραμονές του πολέμου, έβαζε την ερωτική του ιστορία πάνω από το χρέος απέναντι στον λαό του και την Ιστορία. Σε αυτήν την ιστορία ο Αλβέρτος / Γεώργιος ΣΤʼ ξεσπά και δείχνει το πραγματικό του εαυτό με μια αξιοπρέπεια και την αίσθηση του χρέους.

Επίσης λατρεύουμε τον ρόλο της βασιλομήτορος που στήριζε τον Αλβέρτο / Γεώργιο στις πιο δύσκολες στιγμές του. Κάτι που βέβαια θυμίζει το κλασσικό ρητό «Πίσω από έναν μεγάλο άνδρα κρύβεται μια μεγάλη γυναίκα». Ενώ δεν μπορούμε να αρνηθούμε ότι ακόμα και ο «προοδευτικός» Λονγκ, όταν φτάνει η ώρα, αναλαμβάνει το καθήκον απέναντι στον Βασιλιά και την Πατρίδα.

Η ταινία και η ιστορική αλήθεια

Εδώ να πούμε ότι η ταινία έχει τις ιστορικές ανακρίβειες της. Κατʼ αρχήν το πρόβλημα του Αλβέρτου / Γεώργιου ποτέ δεν ήταν σοβαρό, αλλά μάλλον ήπιο. Δεύτερον ο τότε Δούκας της Υόρκης ζήτησε την βοήθεια του Λονγκ, το 1926, όχι το 1932. Είχε μάλιστα γρήγορη βελτίωση, ενώ στην ταινία δείχνει να χρειάζονται χρόνια για να θεραπευτεί. Τρίτον, η ταινία που εξυμνεί την πολεμική προσπάθεια της Αγγλίας κατά της Γερμανίας, μας δείχνει ότι ο Γεώργιος ήταν υπέρ του πολέμου. Στην πραγματικότητα ήταν υπέρ μιας κατεναυστικής πολιτικής. Τέταρτον πουθενά δεν φαίνεται ο προπολεμικός θαυμασμός του Εδουάρδου Ηʼ και της Ελισάβετ για το καθεστώς της Γερμανίας. Πέμπτον, ο Τσώρτσιλ ουδέποτε ήταν υπέρ της παραίτησης του Εδουάρδου Ηʼ, αλλά βίαια αντίθετος προς αυτήν. Τέλος όλα αυτά περί κακής σχέσης του Αλβέρτου με τον Εδουάρδο και τους γονείς του είναι επινοήσεις του σκηνοθέτη. Τα ιστορικά στοιχεία αποδεικνύουν το αντίθετο.

Αλήθεια αξίζει τα Όσκαρ;

Αξίζει τελικά την φήμη της η ταινίας; Για μας είναι μια καλή ταινία, αλλά δεν είναι για Όσκαρ. Αξίζει πάντως να την δει κανείς μόνο και μόνο για τους δύο ανυπέρβλητους ερμηνευτές. Ναι, ψηφίζουμε Κόλιν Φερθ για Αʼ ανδρικό ρόλο γιατί αναδεικνύει με έξοχο τρόπο την ταπεινότητα και το κρυμμένο μεγαλείο του τραυλού βασιλιά. Επίσης η καλύτερη σκηνή του έργου είναι (φυσικά) η σκηνή της ομιλίας προς τον λαό για να του ανακοινώσει την κήρυξη του πολέμου. Όλη η ταινία προς τα εκεί πορεύεται και ο Χούπερ την χτίζει εκπληκτικά. Πολύ καλοί επίσης οι δεύτεροι ρόλοι, όπως η Ελισάβετ της Έλενα Μπόναμ Κάρτερ και ο Εδουάρδος του Γκάυ Πηρς. Με άλλα λόγια έχουμε μια καλή ταινία που κερδίζει πόντους από τις ερμηνείες. Τελευταίο μας παράπονο ο ρόλος του Τσώρτσιλ, που δεν έχει τίποτα από την αξιοπρέπεια και το μεγαλείο του συντηρητικού ηγέτη.

Συντομευμένη έκδοση του άρθρου δημοσιεύθηκε στο φύλλο της 19ης Φεβρουαρίου 2011 της εφημερίδας Ελεύθερος Κόσμος.