Νεομεσαιωνική μουσική: Από τα «Carmina Burana» στους «Dead Can Dance» (Μέρος Β')

Συνεχίζουμε το ευρετήριο των μουσικών της ροκ, της παραδοσιακής και της κλασσικής μουσικής, που εδώ και σαράντα χρόνια αναζητούν έμπνευση και δημοτικότητα στο Γρηγοριανό Άσμα, την μουσική των Τροβαδούρων και τα λαϊκά τραγούδια του Μεσαίωνα. Ανάμεσα τους εθνικιστές καλλιτέχνες και συγκροτήματα που εξερευνούν τις αρχαίες παραδόσεις της Ευρώπης σε μία προσπάθεια να αντισταθούν στην λαίλαπα της Παγκοσμιοποίησης.

L' Ham de Foc. Κορυφαίο νεομεσαιωνικό συγκρότημα που συνδυάζουν ισπανικό μεσαίωνα με ανατολίτικες μουσικές της ευρύτερης Μεσογείου. Έχουν δε μελετήσει την ελληνική μουσική και έχουν συνεργασθεί με τον Ross Daly. Δισκογραφία: «Canco di Dona I Homo».

Hedningarna. Διάσημο συγκρότημα που συνδυάζει την μεσαιωνική μουσική Σουηδίας και Φιλανδίας σε σύγχρονο πλαίσιο. Δισκογραφία: «Kaksi», «Karelia Visa».

The Cistercian Monks of Stift Heiligenkreuz. O Πάπας Βενέδικτος είναι φανατικός θαυμαστής τους, ενώ το άλμπουμ τους πήγε το 2008 στο Νο 7 των εγγλέζικων ποπ τσαρτς. Δισκογραφία: «Chant-Music for Paradise».

The Hilliard Ensemble. Κορυφαίο acapella συγκρότημα Παλαιάς μουσικής από την Αγγλία, που συνεργάσθηκε και με σύγχρονους συνθέτες, όπως ο Arvo Part. Το δε «Officium», η συνεργασία τους με τον τζαζ σαξοφωνίστα Jan Garbarek ανέβηκε στις ψηλές θέσεις των ποπ τσαρτς Ευρώπης και Αμερικής. Δισκογραφία: «Officium», «Parotin», «Lassus», «Messner de Notre Dame».

In Gowan Ring. Κορυφαίο συγκρότημα της neofolk και της νεομεσαιωνικής μουσικής, που λατρεύεται από εθνικιστές και το κοινό της new age. Δισκογραφία: «Abend the Knurled Stitch Over the Gliding Spade», «Hazel Steps Through the Heathered Home».

Incredible String Band. Υπήρξαν πρωτοπόροι του Εγγλέζικου φολκ ροκ, που συνδύαζαν μεσαιωνική φολκ με ροκ και της ανερχόμενης world music. Δισκογραφία: «5000 Spirits or The Layers of the Onion», «The Hangman's Beautiful Daughter».

Jethro Tull. Κορυφαίο συγκρότημα του progressive rock, στων οποίων τα άλμπουμ η μεσαιωνική φολκ ήταν διάχυτη. Ο δε αρχηγός τους Ian Anderson με το διάσημο φλάουτο του, παραπέμπει σε μεσαιωνικό μινστρέλο. Δισκογραφία: «Minstrel in the Gallery», «Songs from the Wood».

Love is Colder Than Death. Από τα κορυφαία συγκροτήματα νεομεσαιωνικού αιθέριου dark wave (ή γκόθικ), αποτέλεσαν στις αρχές της δεκαετίας του '90, ακρογωνιαίο λίθο των επιτυχημένων συλλογών «Heavenly Voices» της Hyperium. Δισκογραφία: «Teignmouth».

Malicorne. Συγκρότημα κέλτικης μεσαιωνικής φολκ από την Βρετάνη, που υπήρξε το γαλλικό αντίστοιχο των «Steeleye Span». Δισκογραφία: «Almanach», «La Extraordinaire Tour De France d' Adeland Rousseau», «En Public A Montreal».

Loreena McKennitt. Διάσημη Καναδέζα αρπίστρια κέλτικης καταγωγής, που τα καλύτερα άλμπουμ της μοιάζουν με μια μουσική αναπαράσταση των μεσαιωνικών ταξιδιών που από τις τούρφες της Ιρλανδίας κατέληγαν μέσω Γιβραλτάρ και Μαρόκου στα Ιεροσόλυμα και την Κωνσταντινούπολη. Στα δε τραγούδια της αντλεί θέματα από τις Σταυροφορίες, το προσκύνημα στο Σαντιάγκο, τους Γνωστικούς, τους Καθαρούς, τους Ναΐτες, τους Σούφι της Αιγύπτου και τις Αραβικές Χίλιες και Μία Νύχτες. Δισκογραφία: «The Ancient Muse», «The Mask and the Mirror».

The Mediaeval Baebes. Γυναικείο συγκρότημα acapella που ιδρύθηκε από την Katherine Blake των «Miranda Sex Garden». Ερμηνεύουν μεσαιωνικά τραγούδια σε πλήθος παλαιών και σύγχρονων ευρωπαϊκών γλωσσών και έφεραν την μεσαιωνική μουσική στο μεγάλο κοινό. Δισκογραφία: «Silvo Nos», «World Blysse».

New London Consort. Ένα από τα κορυφαία συγκροτήματα Παλαιάς Μουσικής που ιδρύθηκε και διευθύνεται από τον Philip Pickett, γνωστό σολίστα μεσαιωνικών πνευστών. Δισκογραφία: «Carmina Burana Vol 1-4», «Knightly Passions: Oswald de Wolkerman secular songs», «Songs of Angels: Chansons by Gautier de Quincy», «Pilgrimage to Santiago».

Ordo Funebris / Trabor de Morte / Narsilion. Τρία εκπληκτικά συγκροτήματα νεομεσαιωνικής μουσικής από την Ισπανία, που δημιουργήθηκαν από ένα κοινό κύκλο γυναικών. Οι «Ordo Funebris» και οι «Trabor de Morte» έχουν για κοινό μουσικό εγκέφαλο την Lady Morte, ενώ οι «Narsilion» δημιουργήθηκαν από τις πρώην συνεργάτιδες της, Lady Nott (βιολί) και Sathory's Elenorb (κιθάρα, ηλεκτρικό πιάνο) Δισκογραφία: Ordo Funebris: «Cantar a La Morte», «Songs from the Enchanted Garden». Trebor de Morte: «The Nocturnal Dance of Dragonfly», «Blood and Light». Narsilion: «Arcadia».

Carl Orff. H «Carmina Burana» του αποτελεί την πεμπτουσία του νεομεσαιωνισμού στην κλασσική μουσική και το μουσικό αριστούργημα της εθνικιστικής Γερμανίας. Πρόκειται για μία συμφωνική καντάτα που βασίζεται σε 24 μεσαιωνικά τραγούδια με ενορχηστρώσεις που παραπέμπουν στον Stravinsky. To λιμπρέτο του σατίριζε την Καθολική Εκκλησία και φαινομενικά εξυμνούσε το σεξ, το ποτό και το χρήμα για να τα αρνηθεί αργότερα. Το κλασσικό «O Fortuna» χρησιμοποιήθηκε σε δεκάδες ταινίες, διαφημίσεις και τηλεοπτικές σειρές. Δισκογραφία: «Carmina Burana», Eugen Jochum (μαέστρος) με την Χορωδία και Ορχήστρα της «Deutsche Oper Berlin» και τους Gundula Janowitz (σοπράνο), Gerhard Stolze (τενόρος) και Dietrich Fischer-Dieskau (τενόρος).

Ougenweide. Επειδή θεωρούσαν ότι η παραδοσιακή μουσική είχε συντηρητικoποιηθεί, στράφηκαν στον Μεσαίωνα και την μουσική των Minnersanger και μελοποιούσαν μεσαιωνικούς ποιητές. Εξελίχθηκαν έτσι στο κορυφαίο συγκρότημα μεσαιωνικού folk rock της Γερμανίας. Δισκογραφία: «Ougenweide», «All Die Weil Ich Maq», «Eulenspiegel», «Ousflug».

Eduardo Paniagua. Ισπανός αρχιτέκτονας και μαέστρος που από το 1966 εξειδικεύεται στην μεσαιωνική Ισπανική και Αραβο-Ανδαλουσιανή μουσική. Δισκογραφία: «The Life of Mary: Cantigas for the Feasts of Holy Mary», «Alfonso X the Wise», «Danzes Medievales Espanoles».

Transsylvania Phoenix. Κορυφαίο ροκ συγκρότημα από την Τρανσυλβανία της Ρουμανίας, που αντέδρασαν στην απαγόρευση του ροκ επί Τσαουσέσκου, με την στροφή στην μεσαιωνική παράδοση της χώρας και τον αντίστοιχο παγανισμό. Δισκογραφία: «Cei ce ne-au dat Nume», «Mugar de Fluier», «Contrafabule».

Philip Pickett. Πολύ πριν ιδρύσει τους «New London Consort», ο Picket διασκεύαζε μεσαιωνικά κομμάτια ως μέλος των φολκ ρόκερς «Albion Band» («The Prospect Before Us», «Rise Up Against the Sun»). Κάτι που επανέλαβε στο δικό του άλμπουμ «The Bones of All Men» σε συνεργασία με τους Richard Thompson και «Fairport Convention», ενώ και δική του μουσική μεσαιωνικού στυλ. Δισκογραφία: «The Alchemist», «The Bones of All Men».

John Renbourn. Ο αρχηγός και κιθαρίστας των θρυλικών φολκ ρόκερς «Pentangle» λάτρευε τα τραγούδια της μεσαιωνικής και Ελισαβετιανής περιόδου και οι σόλο δίσκοι του εναλλασσόταν ανάμεσα στην μεγάλη του αγάπη και τα ακουστικά μπλουζ. Δισκογραφία: «Sir John A Lot», «The Lady and the Unicorn».

Jordi Savall. Κανείς άλλος δεν έσπασε τόσο τα όρια ανάμεσα στην παλαιά μουσική και την έθνικ, την λόγια και την λαϊκή παράδοση, την Ανατολή και την Δύση, το χθες και το σήμερα, όσο ο Ισπανός βασιλιάς της βιόλα ντε γκάμπα με την γυναίκα του Montserras Figueras και τους «Hesperion XX/XXI». Δισκογραφία: «Jerusalem: La Ville des Deux Paix: La Paix Cileste et La Paix Terrestre», «Christophorus Columbus: Paradis Perdus», «Estempies et Danses Royales», «Minstreles Royales».

The Soil Bleeds Black. Εθνικιστικό συγκρότημα του μεσαιωνικού dark wave από τις ΗΠΑ που εξυμνεί τον ηρωισμό στην μάχη και την δεμένη με την γη ζωή των χωρικών (Αίμα και Γη), ενώ ντύνεται με μεσαιωνικά ρούχα και μελετά την μεσαιωνική αλχημεία. Δισκογραφία: «May the Blood of Mary A Valiant Be Avenged», «Quintessence».

Stary Olsa. Συγκρότημα μεσαιωνικής φολκ από τη Λευκορωσία που φιλοδοξεί να αναδημιουργήσει τις μουσικές παραδόσεις (παραδοσιακές μπαλάντες, πολεμικά και αυλικά τραγούδια) του Δουκάτου της Λιθουανίας, όπου ανάμεσα στο 13ο με 18ο αιώνα, η Λευκορωσία αποτελούσε το κεντρικό πολιτιστικό και πολιτικό τμήμα της. Δισκογραφία: «Drygula», «Heroic Epos», «Medieval discotheque».

Steeleye Span. Θρυλικό συγκρότημα της ηλεκτρικής φολκ, που το 1970 κυκλοφόρησαν το «Below the Salt» αποκλειστικά με μεσαιωνικά τραγούδια. Από αυτό το άλμπουμ, το acapella «Gaudette» πήγε στο Νο 14 των ποπ επιτυχιών και έγινε η μεγαλύτερη εμπορική επιτυχία του μεσαιωνικού folk rock. Δισκογραφία: «Below the Salt».

Tri Yann. Οι «Τρεις Γιάννηδες» ξεκίνησαν ως ένα ακόμα ακουστικό φολκ τρίο της Βρετάνης. Όμως σύντομα οι μεσαιωνικές επιρροές πήραν το πάνω χέρι και τους χάρισαν μια ξεχωριστή θέση στην κέλτικη αναβίωση του '70. Δισκογραφία: «Deux Anns», «Deux Fills», «Urba», «Belle et Rebelle», «La Tradition Symphonique».

* O Γιώργος Πισσαλίδης έχει υπάρξει συνεργάτης των κυριότερων ελληνικών μουσικών περιοδικών (Ποπ & Ροκ, Jazz & Τζαζ, Οζ, Δίφωνο), αλλά και «έθνικ» περιοδικών του εξωτερικού (Folk Roots, Global Rhythm) Έχει γράψει το κεφάλαιο για την ελληνική μουσική στον διεθνούς κύρους «έθνικ» οδηγό «The Rough Guide on World Music: Europe, Asia & Pacific», που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τον εκδοτικό οίκο Penguin.

Συντομευμένη έκδοση του άρθρου δημοσιεύθηκε στο τεύχος 22 (Μάρτιος-Απρίλιος 2010) του διμηνιαίου περιοδικού Patria.