Η συνέχιση μιας ανύπαρκτης πολιτικής: η κυβερνητική πρόταση της ΝΔ για το μεταναστευτικό

Βαθιά απογοητευμένοι θα πρέπει να αισθάνονται εκείνοι που ψήφισαν ΝΔ ελπίζοντας ότι ως κυβέρνηση θα έδινε λύση στο μεταναστευτικό πρόβλημα της Ελλάδας. Σύμφωνα με δημοσιεύματα (3, 6, 11) η κυβέρνηση της ΝΔ προτίθεται να προχωρήσει σε νέα (τρίτη!) προσπάθεια νομιμοποίησης των παρανόμων μεταναστών.

Πόσοι είναι αλήθεια οι παράνομοι μετανάστες στην χώρα μας; Η κυβέρνηση υπολογίζει ότι στην Ελλάδα ζούν 960.000 μετανάστες εκ των οποίων οι 600.000 είναι «νόμιμοι» (νόμιμοι και εκ των υστέρων νομιμοποιημένοι) ενώ οι παράνομοι υπολογίζονται σε 350.000 περίπου (3). Όπως όμως παραδέχονται και οι αρμόδιοι κυβερνητικοί φορείς «αντιμετωπίζουν σοβαρό πρόβλημα στο να αποκτήσουν μία πραγματική εικόνα του προβλήματος, καθώς δεν υπάρχει κανένα σύστημα ελέγχου για τους χιλιάδες μετανάστες που περνούν τα σύνορα της χώρας με ολιγόμηνη άδεια παραμονής, αλλά από κανέναν δεν ελέγχεται ... αν με την λήξη της άδειας επιστρέφουν στην χώρα τους» (3). Στην πραγματικότητα ο αριθμός των αλλοδαπών στην Ελλάδα υπερβαίνει το 1.300.000 (24) και επομένως οι παρανόμως διαμένοντες υπερβαίνουν τους 700.000.

Βεβαίως, τα πρώτα δείγματα γραφής για τις προθέσεις της κυβέρνησης είχαν δοθεί από τις 10 Μαΐου όταν το υπουργείο Εσωτερικών χορήγησε παράταση ενός μήνα (μέχρι το τέλος Ιουνίου) για να υποβάλλουν αιτήσεις ανανέωσης οι αλλοδαποί των οποίων η άδεια παραμονής και εργασίας είχε λήξει από τις 30 Ιουνίου 2003 (4). Κατόπιν, «προκειμένου να δώσει την δυνατότητα σε περισσότερους αλλοδαπούς [να νομιμοποιηθούν]» έδωσε ... παράταση στην παράταση μέχρι τις 7 Ιουλίου (7). Με την ενέργεια αυτή η κυβέρνηση της ΝΔ ευελπιστούσε να χορηγήσει άδειες εργασίας σε 250.000 μετανάστες! (5). Τελικά, μόνο 79.713 αιτήσεις κατατέθηκαν (8).

Η χορήγηση της παράτασης γίνεται ακόμα πιο ακατανόητη αν αναλογισθούμε ότι στις 6 Μαϊου ο υφυπουργός Απασχόλησης κ. Γιακουμάτος τόνισε από το βήμα της Βουλής την πρόθεση του υπουργείου «να προχωρήσει στην καταγραφή όλων των ανέργων σε εθνικό επίπεδο, προκειμένου να έχει ακριβή στοιχεία για την κατάσταση που επικρατεί στην αγορά εργασίας» (1). Επειδή είναι αδύνατον η καταγραφή των αναγκών της αγοράς εργασίας να πραγματοποιήθηκε εντός τεσσάρων ημερών και να διαπιστώθηκε η ανάγκη της οικονομίας μας σε αλλοδαπό εργατικό δυναμικό, η χορήγηση παράτασης για την ανανέωση αδειών παραμονής και εργασίας που είχαν λήξει από έτους μόνο ως προάγγελος συνέχισης της πολιτικής των άκριτων νομιμοποιήσεων μπορούσε να εκληφθεί - πολιτική την οποία ακολούθησε δις η προηγούμενη κυβέρνηση. Αξίζει να σημειωθεί ότι η ρύθμιση απευθύνεται σε όλους τους μετανάστες που είχαν συμμετάσχει σε κάποια από τις προηγούμενες διαδικασίες νομιμοποίησης χωρίς να θέτει κανέναν περιορισμό ως προς το πότε έληξε η άδειά τους, αρκεί να είχαν κάποια άδεια παραμονής (6).

Η απόφαση αυτή του υπουργείου Εσωτερικών αντιφάσκει και με τα ευρήματα έρευνας του Εθνικού Παρατηρητηρίου Απασχόλησης όπου καταδεικνύεται ότι τα υψηλότερα ποσοστά ανεργίας παρατηρούνται στους ανειδίκευτους εργάτες και στους χειρώνακτες (1), θέσεις στις οποίες απασχολούνται μετανάστες σε ποσοστό 40% (10). Επιπλέον, ο κορεσμός της αγοράς εργασίας σε αλλοδαπούς εργάτες φαίνεται και από το γεγονός ότι η ανεργία πλήττει και τους μετανάστες σε ποσοστό 9,4% (23). Βεβαίως, η αδιαφορία της κυβέρνησης για τις επιπτώσεις της μετανάστευσης στην αγορά εργασίας είναι ξεκάθαρη στα λόγια του υπουργού Οικονομίας κ. Αλογοσκούφη ο οποίος δήλωσε ότι εκεί «έχουμε δύο καθεστώτα. Μία ελεγχόμενη με περιορισμούς και αγκυλώσεις και μία πλήρως απελευθερωμένη, αυτή των μεταναστών και της μαύρης εργασίας, όπου δεν υπάρχουν κανόνες, ούτε υποχρεώσεις. Έχει και τα καλά της αυτή η διπλή κατάσταση, αλλά δεν μας ταιριάζει. Θα τα δούμε και αυτά με προσοχή σε βάθος χρόνου» (9). Σε βάθος χρόνου σκοπεύει να δει η ΝΔ τα θέματα της αγοράς εργασίας, αλλά προχωρεί εδώ και τώρα σε νέα νομιμοποίηση των παρανόμων μεταναστών, αδιαφορώντας για τις συνέπειές της.

Η απόφαση της κυβέρνησης για την χορήγηση παράτασης της παραμονής των παρανόμων μεταναστών στην Ελλάδα ως τον Ιούνιο του 2005 και της πραγματοποίησης νέας προσπάθειας νομιμοποίησης ελήφθη προκειμένου να αντιμετωπισθεί το πρόβλημα της χρηματοδότησης των ασφαλιστικών ταμείων (11, 17). Αλλά και αυτός ο λόγος, ο οποίος ακόμα και αν ίσχυε δεν θα έπρεπε να αποτελεί το μοναδικό κριτήριο παροχής νέας ευκαιρίας εκ των υστέρων νομιμοποίησης, δεν ισχύει! Σε πρόσφατη μελέτη του ΟΗΕ υπογραμμίζεται ότι «παρ' όλο που η μετανάστευση μπορεί να αμβλύνει πολλές από τις επιπτώσεις των γηρασκόντων πληθυσμών και των ελλείψεων της αγοράς εργασίας, δεν θα αποτελέσει σωτηρία για τα δοκιμαζόμενα προγράμματα συνταξιοδότησης» (16). Καθίσταται επομένως εμφανές ότι η μοναδική αιτιολόγηση, την οποία παρουσιάζει η κυβέρνηση για την απόφασή της αυτή, αφίσταται της πραγματικότητας!

Το ότι η κυβέρνηση της ΝΔ αντιμετωπίζει το ζήτημα οικονομιστικά και μικροκομματικά γίνεται αντιληπτό από το γεγονός ότι η τρίτη προσπάθεια νομιμοποίησης παρέχεται προκειμένου να αντλήσει το ασφαλιστικό σύστημα κάποιους πόρους «ώστε να μη χρειαστεί να το αγγίξει [η κυβέρνηση της ΝΔ] την προσεχή τριετία» (17). Είναι εμφανές ότι οι υπολογισμοί, αποτέλεσμα των οποίων είναι αυτή η απόφαση, είναι κοντόφθαλμοι και έχουν χρονικό ορίζοντα μέχρι τις επόμενες εκλογές.

Παράλληλα, αποφασίσθηκε η παύση των «επιχειρήσεων-σκούπα» οι οποίες κρίθηκαν «ατελέσφορες» και ότι «δεν συνάδουν με την ευρωπαϊκή εικόνα της χώρας» (11). Παραδόξως, παρόμοιες επιχειρήσεις επανέρχονται στην Ευρώπη με θεαματικά αποτελέσματα. Πιο συγκεκριμένα, στο Λονδίνο πάνω από 1000 παράνομοι μετανάστες έχουν συλληφθεί σε 235 ελέγχους της αστυνομίας και της υπηρεσίας μετανάστευσης τους τελευταίους 15 μήνες (12).

Και όλα αυτά, όταν η Ευρωπαϊκή Ένωση υπογραμμίζει ρητά ότι «ο καθορισμός του αριθμού μεταναστών εργαζομένων προς εισδοχή εμπίπτει στην αρμοδιότητα των κρατών-μελών» ενώ για όσους μετανάστες δεν έχουν ή δεν έχουν πλέον το δικαίωμα της νόμιμης παραμονής στην ΕΕ τονίζεται ότι «πρέπει να επιστρέψουν οικειοθελώς ή, αν χρειάζεται, υποχρεωτικώς» (13). Μάλιστα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαρακτηρίζει τον επαναπατρισμό των παρανόμων μεταναστών ως «την μόνη συνεπή προσέγγιση για την αντιμετώπιση των παρανόμως διαμενόντων...» (22, σελ. 19).

Επιπλέον, κανείς στην κυβέρνηση δεν φαίνεται να προβληματίζεται από το γεγονός ότι το 59% των καταγραφέντων μεταναστών που δήλωσαν ως λόγο εγκατάστασης στην χώρα μας την εργασία βρίσκονται στην χώρα από λίγους μήνες ως πέντε χρόνια (18), από τότε δηλαδή που ξεκίνησε η πρώτη προσπάθεια εκ των υστέρων νομιμοποίησης, ούτε από το ότι έχουμε καταντήσει - γιατί περί κατάντιας πρόκειται - να προβαίνουμε σε εκ των υστέρων νομιμοποιήσεις παρανόμων μεταναστών κάθε τρία χρόνια (1998, 2001, 2004).

Κανείς, επίσης, δεν φαίνεται να προβληματίζεται από το γεγονός ότι το 55% των μεταναστών αυτών προέρχονται από μία μόνο χώρα, την Αλβανία (14), η οποία είναι σύμμαχος της Τουρκίας και έχει διεκδικήσεις εις βάρος της χώρας μας. Αξίζει να υπενθυμισθεί ότι κατά τον πρώην πρωθυπουργό και επίτιμο πρόεδρο της ΝΔ κ. Μητσοτάκη «το υπ' αριθμόν 1 πρόβλημα της Βαλκανικής είναι ο αλβανικός εθνικισμός» (15). Ας σημειωθεί ότι η Ιταλία, η οποία χρησιμοποιεί ένα σύστημα ποσοστώσεων ανά χώρα προέλευσης των μεταναστών, έχει θέσει ανώτατο όριο για τους μετανάστες που προέρχονται από ορισμένες χώρες, στις οποίες συμπεριλαμβάνεται και η Αλβανία (22).

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε πρόσφατη έκθεσή της τονίζει ότι η αποτελεσματικότητα των (εκ των υστέρων) νομιμοποιήσεων μεταναστών έχει αμφισβητηθεί καθώς «προσφέρουν [οι νομιμοποιήσεις] μία μορφή ενθάρρυνσης της παράνομης μετανάστευσης... Προγράμματα ευρείας νομιμοποίησης και παρόμοια μέτρα φαίνονται να αυτοδιαιωνίζονται καθώς, συχνά, επιπρόσθετα ευρέα μέτρα απαιτούνται μόλις μετά από λίγα χρόνια. Μία μελέτη προγραμμάτων νομιμοποίησης σε οκτώ Κράτη-Μέλη συμπέρανε ότι τέτοια μέτρα λαμβάνουν χώρα κατά μέσο όρο κάθε 6,5 χρόνια...» (22, σελ. 10). Συνεχίζοντας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογραμμίζει ότι οι προσπάθειες εκ των υστέρων νομιμοποίησης «δεν φαίνονται να έχουν μακροπρόθεσμη επίδραση στην μείωση του αριθμού των παρανόμων μεταναστών, αλλά αντιθέτως μπορεί να λειτουργήσουν ως πρόσθετος παράγων έλξης για τους παράνομους μετανάστες... Επιπλέον, τέτοια ευρέα μέτρα έχουν επίσης επιπτώσεις για τα άλλα Κράτη-Μέλη της ΕΕ λόγω της κατάργησης των ελέγχων των εσωτερικών συνόρων» (22, σελ. 17). Για τους λόγους αυτούς, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι «οι νομιμοποιήσεις δεν θα πρέπει να θεωρούνται ως τρόπος διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών, καθώς στην πραγματικότητα συχνά αναδύονται ως αρνητική επίδραση της μεταναστευτικής πολιτικής σε άλλα σημεία» (22, σελ. 17).

Η ανακοίνωση των προθέσεων της κυβέρνησης φέρνει ήδη τα πρώτα αρνητικά αποτελέσματα καθώς έχει παρατηρηθεί αύξηση της διακίνησης παρανόμων μεταναστών η οποία αποδίδεται στην προσπάθειά τους να εισέλθουν στην χώρα μας και να νομιμοποιηθούν εκ των υστέρων με την νέα αυτή ευκαιρία (2). Μία ακόμα άστοχη ενέργεια, η οποία θα έχει πολύ αρνητικές συνέπειες στο μέλλον, εμπεριέχεται στις αλλαγές που επέφερε ο υπουργός Εσωτερικών κ. Παυλόπουλος στον Κώδικα Ελληνικής Ιθαγένειας. Σε μία από αυτές αναφέρεται ότι «αποκτά την ελληνική ιθαγένεια το άτομο που γεννήθηκε σε ελληνικό έδαφος και δεν αποκτά αυτοδίκαια την ιθαγένεια άλλης χώρας, αν το επιθυμούν οι αλλοδαποί γονείς του» (19). Η διάταξη αυτή θα ανοίξει διάπλατα την χώρα σε περιπτώσεις αλλοδαπών οι οποίοι θα έρχονται με οποιαδήποτε πρόφαση στην Ελλάδα λίγο πριν γεννήσουν προκειμένου να αποκτήσει το παιδί τους την υπηκοότητα κράτους-μέλους της ΕΕ.

Παρόμοιο - σημαντικότατο - πρόβλημα αντιμετώπισε και η Ιρλανδία, η οποία είχε την ίδια διάταξη στον δικό της κώδικα ιθαγένειας και συνειδητοποίησε ότι είχε καταστεί πόλος έλξης «τουριστών ιθαγένειας» ενώ ο Ιρλανδός πρωθυπουργός Bertie Ahern δήλωσε ότι γινόταν «ανεξέλεγκτη κατάχρηση» της διάταξης αυτής (20). Αξίζει χαρακτηριστικά να αναφερθεί, προκειμένου να γίνει αντιληπτό το μέγεθος του προβλήματος, ότι το 60% όλων των αιτούντων άσυλο στην Ιρλανδία ήταν σε κατάσταση εγκυμοσύνης όταν υπέβαλλαν την αίτησή τους. Η διάταξη αυτή τελικώς ανεστάλη με απόφαση του Ιρλανδικού λαού κατόπιν δημοψηφίσματος, όπου το 79,17% καταψήφισε την αυτόματη απόδοση της ιθαγένειας σε όσα παιδιά γεννιόνταν στην χώρα (21). Είναι απορίας άξιο, πώς η εμπειρία της Ιρλανδίας διέφυγε της προσοχής της ελληνικής κυβέρνησης.

Ένα ακόμα σημείο, το οποίο θα επιβαρύνει σημαντικά την κατάσταση στην χώρα στο εγγύς μέλλον και στο οποίο δίνεται ελάχιστη σημασία από τους κυβερνώντες, είναι το θέμα της επανένωσης των οικογενειών των (εκ των υστέρων νομιμοποιηθέντων) μεταναστών καθώς, όπως έχει καταδειχθεί από την εμπειρία κρατών- μελών της ΕΕ, οι μετανάστες που εισέρχονται στην χώρα για λόγους οικογενειακής επανένωσης (σύζυγοι, τέκνα) αποτελούν πάνω από τους μισούς εισερχόμενους (22) και επομένως αποτελούν μία σημαντική μεταναστευτική εισροή.

Συνοψίζοντας μπορούμε να πούμε ότι η μεταναστευτική πολιτική της ΝΔ αποτελεί ουσιαστικά επανάληψη της πολιτικής του ΠΑΣΟΚ και, δυστυχώς, είναι καταδικασμένη σε αποτυχία γιατί:

1. δεν λαμβάνει υπ' όψιν της τις ανάγκες της αγοράς εργασίας, αλλά ούτε και τις στρεβλώσεις που αυτή έχει υποστεί λόγω της υπερδεκαετούς παρουσίας των παρανόμων μεταναστών. Πόσους, εν τέλει, αλλοδαπούς εργάτες έχει ανάγκη η ελληνική οικονομία, σε ποιες θέσεις και για πόσο χρονικό διάστημα; Ή μήπως η ΝΔ ευελπιστεί ότι αυτό θα το καθορίσει από μόνη της η - ανεξέλεγκτη πλέον - αγορά εργασίας;
2. δεν εξηγεί το τι θα γίνει με εκείνους τους αλλοδαπούς που δεν θα συμμετάσχουν στην διαδικασία νομιμοποίησης ή που η αίτησή τους δεν θα γίνει τελικώς δεκτή.
3. δεν αντιμετωπίζει το πρόβλημα της προέλευσης των (εκ των υστέρων) νομιμοποιημένων μεταναστών, σημαντικότατο τμήμα των οποίων προέρχεται από όμορες χώρες και από χώρες ομόθρησκες της Τουρκίας. Επιπλέον, παραγνωρίζει το πρόβλημα του αυξανόμενου ισλαμικού φονταμενταλισμού.
4. αλλάζοντας τον τρόπο κτήσεως ιθαγένειας μετατρέπει την χώρα σε πόλο έλξης νέων μεταναστών.

Θα επανέλθουμε, αν χρειαστεί, μετά την δημοσιοποίηση του νομοσχεδίου, το οποίο αναμένεται κατά τα τέλη Ιανουαρίου.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

1. Κοκκαλιάρη Κ. «Καταγράφει την ανεργία», Έθνος 7 Μαϊου 2004
2. «Διακίνηση λαθρομεταναστών με μοτοσικλέτες», Καθημερινή 12 Νοεμβρίου 2004
3. Γαλάτη Π. «350.000 οι παράνομοι μετανάστες», Καθημερινή 26 Οκτωβρίου 2004
4. Μουτούση Ν. «Παράταση στους αλλοδαπούς για άδεια εργασίας και παραμονής», Τα Νέα 11 Μαΐου 2004
5. Γαλάτη Π. «Ευνοϊκή ρύθμιση για τους μετανάστες», Καθημερινή 3 Ιουνίου 2004
6. Μουτούση Ν. «Νέα ευκαιρία για μετανάστες», Τα Νέα 3 Ιουνίου 2004
7. «Παράταση προθεσμίας για άδειες παραμονής αλλοδαπών», Καθημερινή 1 Ιουλίου 2004
8. Μουτούση Ν. «Ενιαία διαδικασία για άδεια παραμονής και εργασίας», Τα Νέα 20 Δεκεμβρίου 2004
9. Καρακούσης Α. «Ήπια προσαρμογή παρά το μεγάλο, πιεστικό χρέος», Καθημερινή 20 Ιουνίου 2004
10. Σταυροπιερράκου Σ. «Το κοινωνικό προφίλ των μεταναστών στην Ελλάδα», Απογευματινή 7 Αυγούστου 2004
11. Γαλιατσάτος Π. «Τρίτη ευκαιρία στους μετανάστες», Τα Νέα 20 Οκτωβρίου 2004
12. Travis A. “1,000 illegal immigrants arrested in swoops”, The Guardian 15 September 2004
13. Μοσχονάς Κ. «Κάστρο του τρόμου χωρίς άσυλο», Ελευθεροτυπία 6 Νοεμβρίου 2004
14. «Το προφίλ του μετανάστη», Ελευθεροτυπία 16 Νοεμβρίου 2004
15. Κοραή Χ. «Μητσοτάκης: Νο 1 πρόβλημα, ο αλβανικός εθνικισμός», Ελευθεροτυπία 11 Νοεμβρίου 2004
16. Watson R. “Population to fall 100m in 50 years”, The Times 30 November 2004
17. Χιώτης Β. «Το «φιλί της ζωής» από τους μετανάστες», Το Βήμα 21 Νοεμβρίου 2004
18. Κοκκαλιάρη Κ. «Ένας στους 4 οικοδομή, 3 στους 100 έγιναν αφεντικά», Έθνος της Κυριακής 21 Νοεμβρίου 2004
19. Μανουσακάκης Γ. «Αυστηρότερα τα κριτήρια για ελληνική ιθαγένεια», Ελεύθερος Τύπος 6 Οκτωβρίου 2004
20. Helm J. “Ireland struggles with immigration issue”, BBC News 4 April 2004
21. “Ireland votes to end birth right”, BBC News 13 June 2004
22. Commission of the European Communities “Communication from the Commission to the Council, the European Parliament, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions: Study on the links between legal and illegal migration”, Brussels 4 June 2004, COM (2004) 412 (final)
23. Αντωνάκος Κ. «Δραματική αύξηση της ανεργίας στο 10,2%», Έθνος 22 Δεκεμβρίου 2004
24. Κολλίντζας Τρ. και Ψαρρής Ι. «Η εικονική πραγματικότητα του κατά κεφαλήν εισοδήματος», Οικονομικός Ταχυδρόμος 1 Ιανουαρίου 2004, σελ. 29-31

* Ο Γιάννης Κολοβός είναι επικοινωνιολόγος και συγγραφέας του βιβλίου «Το Κουτί της Πανδώρας: Παράνομη Μετανάστευση και Νομιμοποίηση στην Ελλάδα», το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις "Πελασγός".