Η πολιτικώς μη-ορθή «Εξέγερση στον Πλανήτη των Πιθήκων»

Μία από τις πιο πολιτικώς μη-ορθές ταινίες των τελευταίων χρόνων αποδεικνύεται η «Εξέγερση στον Πλανήτη των Πιθήκων» του Ρόμπερτ Γουάιτ. Πρόκειται για την έβδομη ταινία στο κινηματογραφικό franchising, που ξεκίνησε το 1968 με το θρυλικό «Πλανήτη των Πιθήκων» του με τον Τσαρλς Ήστον. Μια ταινία που για πολλούς θεωρήθηκε οικολογική διαμαρτυρία και κέρδισε το βραβείο Genesis για τα δικαιώματα των ζώων. Ακολούθησε μια σειρά από ταινίες που δεν συγκρινόταν με το πρωτότυπο, αλλά περιείχαν θέματα που σχετιζόταν με το επαναστατικό κίνημα των μαύρων του '60. Κάτι που τις έκανε να φαντάζουν «ιν» και προχωρημένες στην εποχή τους.

Αν η πρωτότυπη ταινία διαδραματιζόταν στο μέλλον, η «Εξέγερση στον Πλανήτη των Πιθήκων» διαδραματίζεται στο Σαν Φραγκίσκο του σήμερα. Έτσι πρόκειται ουσιαστικά για τον πρόδρομο (prequel) της αρχικής ταινίας. Και αν θέλει κανείς να δει πως οι πίθηκοι θα κυριαρχήσουν στον πλανήτη, θα πρέπει να δει την καινούργια ταινία. Δεν συνηθίζουμε να ασχολούμαστε με συνέχειες πετυχημένων ταινιών, αλλά μέσα στην χαλαρότητα του καλοκαιριού, ο Γουάιτ καταφέρνει να ασχοληθεί με θέματα, όπως η κυριαρχία της ιδιοφυίας, η κληρονομικότητα και άλλα αγαπημένα μας θέματα, που σε άλλες περιπτώσεις δεν θα τολμούσε να αγγίξει. Και αυτό μέσα από ένα «μπλοκμπάστερ» εκατομμυρίων.

Γενετική και εξέγερση

Η ταινία ξεκινάει με τον Ουίλ Ρόντμαν (Τζέημς Φράνκο), έναν επιστήμονα της Βιολογίας και της Γενετικής που δουλεύει για μια εταιρεία νομίζει ότι έχει βρει το φάρμακο για το Αλτσχάιμερ μέσα από κάποια πειράματα στον εγκέφαλο των πιθήκων. Όμως η πιθηκίνα του πειράματος έχει ήδη γεννήσει κρυφά ένα νεογνό και γίνεται επιθετική για το προστατέψει. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τον θάνατο της και το τέλος των πειραμάτων. Όμως ο Ρόντμαν θα πάρει τον μικρό πίθηκο στο σπίτι και θα συνεχίζει κρυφά τα πειράματα για χρόνια με βοηθό την Καρολάιν Αράνχα (η Φρέιντα Πίρο του «Slumdog Millionaire») την κοπέλα που επέβλεπε τον πίθηκο. Εφαρμόζει μάλιστα τα φάρμακα στον πατέρα του (Τζων Λίθγκοου), που πάσχει από Αλσχάιμερ και βλέπει φοβερή βελτίωση. Όμως ο Καίσαρ (Άντυ Σάρκις), ο νεαρός πίθηκος, έχει υπεραναπτυγμένη την ιδιοφυία και μετά από ένα βίαιο γεγονός θα καταλήξει σε ένα ίδρυμα για πιθήκους στο Σαν Μπρούνο της Καλιφόρνιας. Εκεί ο γιος του διευθυντή, Ντοντζ Λάντον (Τομ Φέλντον), κακομεταχειρίζεται τους πιθήκους, με αποτέλεσμα μία βίαιη εξέγερση.

Φυλετισμός και πολιτική ορθότητα

Εδώ να πούμε ότι οι πίθηκοι στις ταινίες της σειράς συνήθως συμβολίζουν τους μαύρους της Αμερικής. Μάλιστα στην αφίσα της ταινίας ο Καίσαρ τεντώνει για πολλούς την γροθιά της «μαύρης δύναμης». Αν ισχύει αυτό, οι μαύροι δείχνονται ως χαμηλού πνευματικού επιπέδου, κάτι που έχει κάνει πολλούς να θεωρούν την ταινία «ρατσιστική». Με αυτήν την λογική, τα πειράματα που θέλουν να κάνουν τους μαύρους πιο έξυπνους συμβολίζουν τις θετικές διακρίσεις, την ισότητα και την πολιτική ορθότητα. Όμως έτσι οι λευκοί επιστήμονες βρίσκουν μπροστά τους μια εξέγερση. Δηλαδή θερίζουν ανέμους από τους σπόρους πολυπολιτισμικότητας και της επιβεβλημένης ισότητας που λατρεύεται ως θρησκεία στην Αμερική. Αυτό κάνει την ταινία να ηχεί προφητική βέβαια σε σχέση με τα γεγονότα του Τότεναμ.

Όμως υπάρχουν στοιχεία που μας κάνουν να αμφιβάλλουμε ότι πρόκειται για μαύρη εξέγερση. Πρώτον, ο κακός της υπόθεσης είναι ο μαύρος Στήβεν Τζάκομπς (Ομπάμα;), το αφεντικό της Gen Syn (προφέρεται Γένεσις), στην οποία δουλεύει ο Ρόντμαν. Άρα δεν μπορεί οι μαύροι να είναι ταυτόχρονα εξουσία και σκλάβοι. Δεύτερον ο Ρόντμαν ονομάζει την μητέρα του Καίσαρα «Λαμπρά μάτια», το προσωνύμιο που έδινε η βασίλισσα των πιθήκων στον χαρακτήρα του Τσαρλς Ήστον στην ταινία του 1968.

Με άλλα λόγια πιθανότερο είναι οι πίθηκοι να εκπροσωπούν τους λευκούς που καταπιέζονται σε μια πολυπολιτισμική κοινωνία. Δεν είναι σύμπτωση ότι οι θετοί γονείς του Καίσαρα είναι πολυφυλετικό ζευγάρι. Όμως όταν στο τελευταίο μέρος, ο Ρόντμαν ζητά από τον Καίσαρα να επιστρέψει σπίτι, εκείνος κοιτάζοντας τους υπόλοιπους πιθήκους δηλώνει: «Ο Καίσαρας είναι στο σπίτι». Με άλλα λόγια ο κάθε άνθρωπος, το κάθε γένος διαλέγει να ζει με τους δικούς του. Έχουμε δηλαδή μια ταινία με φυλετικό μήνυμα.

Επίσης η εξυπνάδα του Καίσαρα βασίζεται αφ' ενός στην κληρονομικότητα από την πλευρά της μάνας του, αφ' ετέρου σε ένα ιδιότυπο είδος ευγονικής, στο οποίο προσπαθούν οι γιατροί να κάνουν πιο έξυπνους τους πιθήκους με την χρήση της τεχνολογίας και της Γενετικής. Ως πιο έξυπνος, ο Καίσαρ είναι ο κυρίαρχος της φυλής του, άποψη που επίσης είναι δαρβινική. Επίσης σε αντίθεση με τους χιμπατζήδες (που για πολλούς συμβολίζουν τους Εβραίους) που δεν μοιράζονται τα μυστικά της τεχνολογίας, ο Καίσαρ παίρνει μπουκάλια με το φάρμακο και το τρυπά και το αδειάζει στο δωμάτιο με τους πιθήκους για να τους κάνει όλους έξυπνους, αλλά και βίαιους.

Κόντρα στην παρακμή

Εδώ θα πρέπει να πούμε ότι δεν είναι σύμπτωση ότι η ταινία διαδραματίζεται στο Σαν Φραγκίσκο. Μια μητρόπολη, που καλύτερα από οποιαδήποτε άλλη μητρόπολη, συμβολίζει την παρακμιακή κουλτούρα της Αμερικής. Μία μητρόπολη της πολυπολιτισμικότητας, των γκέι «γάμων», των γκέτο, του εισαγόμενου φθηνού εργατικού δυναμικού. Σε αυτήν, ο Ρόντμαν πιστεύει ότι μπορεί να κυριαρχήσει πάνω στην Φύση. Όμως όπως λέει και η Καρολάιν: «Προσπάθησες να ελέγχεις αυτό που δεν ελέγχεται». Έτσι όμως φέρνει την καταστροφή και το χάος.

Σε αυτό το χάος φαίνεται να κυριαρχούν οι καλύτερα προσαρμοσμένοι για μάχη. Κάτι που οι μαλθακοί, καλλιεργημένοι άνθρωποι έχουν ξεχάσει. Οι πίθηκοι έχουν κερδίσει σχεδόν την μάχη, όταν η λογική κυριαρχεί με τον Ρόντμαν να πείθει τον Καίσαρα να σταματήσει. Όμως μέχρι πότε; Ως prequel, η κυριαρχία των πιθήκων είναι βέβαιη. Όμως όποια ερμηνεία και να υιοθετήσει κανείς, έχουμε να κάνουμε με μια ταινία με φυλετικό περιεχόμενο. Κάτι που αξίζει συγχαρητηρίων σε μια εποχή της πολυπολιτισμικής δικτατορίας.

Σαν ταινία η «Εξέγερση» δεν συγκρίνεται βέβαια με το πρωτότυπο. Όμως έχει μια εξέγερση στην καλύτερη παράδοση του «Σπάρτακου» (1960) του Κιούμπρικ. Από εκεί και πέρα οι δύο βασικοί ήρωες ερμηνεύονται μέτρια από τους βραβευμένους Τζέημς Φράνκο και Φρέιντα Πίρο αντίστοιχα. Αντίθετα ο Άντυ Σάρκις που λατρέψαμε ως Γκόλουμ στην τριλογία του «Άρχοντα των Δακτυλιδιών» δίνει μια ερμηνεία ως Καίσαρας που πιθανόν να τον στείλει στα επόμενα Όσκαρ. Η άποψη μας λοιπόν είναι ότι πρέπει να δείτε την «Εξέγερση στον Πλανήτη των Πιθήκων»

Διανομή: Odeon. Βαθμολογία: 6 στα 10.