Αφιέρωμα στην Δόμνα Σαμίου από το Φεστιβάλ Αθηνών

Ερμηνεύτρια, ερευνήτρια, συλλέκτρια και δημιουργός ενός αξιόλογου αρχείου, δασκάλα του δημοτικού τραγουδιού, αλλά και παραγωγός δισκογραφικών εκδόσεων, ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών εκπομπών, η Δόμνα Σαμίου υπήρξε μία μοναδική προσωπικότητα που το πάθος και ο αγώνας της για την διάσωση της Παράδοσης καθόρισαν την στάση ολόκληρης ζωής. Τέσσερεις μήνες σχεδόν μετά τον θάνατο της, το Φεστιβάλ Αθηνών αφιερώνει στην μνήμη της μια βραδιά στις 8 Ιουλίου με τίτλο «Έχε Γειά, Πάντα Γειά» και συμμετοχή γνωστών ερμηνευτών, όπως η Ελευθερία Αρβανιτάκη, ο Μανώλης Μητσιάς και ο Διονύσης Σαββόπουλος.

Η Δόμνα Σαμίου γεννήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 1928 στην Καισαριανή από Μικρασιάτες γονείς με καταγωγή από το Μπαϊντίρι, χωριό της περιοχής της Σμύρνης. Στο περιβάλλον αυτό είχε τα πρώτα της μουσικά ακούσματα και από αυτά πήγασε η μεγάλη της αγάπη για την παραδοσιακή μουσική. Σε ηλικία 13 ετών η Δόμνα Σαμίου έχει την πρώτη διδακτική επαφή με την βυζαντινή και την δημοτική μουσική και με την λογική της επιτόπιας έρευνας, μαθητεύοντας κοντά στον Σίμωνα Καρρά, στον «Σύλλογο προς Διάδοση της Εθνικής Μουσικής». Ως μέλος της χορωδίας του Σίμωνα Καρρά, αρχίζει η σχέση της και με το Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας, όπου το 1954 προσλαμβάνεται στο Τμήμα Εθνικής Μουσικής. Από την θέση αυτήν γνωρίζει τους σημαντικότερους λαϊκούς μουσικούς, οι οποίοι με την εσωτερική μετανάστευση συρρέουν στην Αθήνα από όλες τις περιοχές της Ελλάδος Παράλληλα κάνει μουσική επιμέλεια σε εκδόσεις δίσκων, θεατρικές παραστάσεις, κινηματογραφικές ταινίες.

Από το «Ροντέο» με τον «Νιόνιο» στο έθνικ

Το 1963, αρχίζει τα ταξίδια της στην επαρχία για επιτόπιες καταγραφές και συγκέντρωση μουσικού υλικού για το προσωπικό της αρχείο με δικά της μηχανήματα. Το 1971 παραιτείται από την Ραδιοφωνία και την ίδια χρονιά αποδέχεται την πρόσκληση του Σαββόπουλου να εμφανιστεί στο «Ροντέο» της πλατείας Βικτωρίας, γνωστό στέκι της ροκ νεολαίας της εποχής. Ο «Νιόνιος» μαζί με τα «Μπουρμπούλια» είχε ήδη ηχογραφήσει τον «Μπάλλο», το πρώτο πάντρεμα δημοτικού, ροκ και τζαζ στην ελληνική δισκογραφία. Όμως τώρα ήλθε η στιγμή να τραβήξει την ροκ νεολαία στο δημοτικό. Αυτό τον σκοπό είχε η πρόσκληση, που η Σαμίου δέχθηκε αρχικά διστακτικά.

Η ίδια θυμάται: «Πρέπει να πω ότι μέχρι τότε ούτε καν είχε περάσει απ' το μυαλό μου η ιδέα να τραγουδήσω μπροστά σε κοινό. Ό,τι έκανα μέχρι τότε το έκανα από καθαρή αγάπη προς το δημοτικό τραγούδι, ποτέ δεν μου είχε περάσει από το μυαλό ότι μπορεί να τραγουδήσω. Όταν λοιπόν για πρώτη φορά με κάλεσε ο Διονύσης να τραγουδήσω, εγώ δεν τολμούσα να πάω γιατί εκεί πήγαιναν όλοι οι φοιτητές και ήξερα ότι η νεολαία δεν ενδιαφέρεται για το δημοτικό τραγούδι. Ο Διονύσης σαν ξύπνιος που είναι, τελικά με έπεισε να πάω. Θυμάμαι κλαρίνο είχα τον Τάσο τον Χαλκιά, σαντούρι τον Αριστείδη τον Μόσχο, φλογέρα τον Αριστείδη τον Βασιλάρη, κανονάκι τον Νίκο τον Στεφανίδη, τουμπελέκι τον Μαθιό τον Μπαλαμπάνη, τραγούδι είχα τον Χρόνη τον Αηδονίδη. Και τελικά αποτολμούμε και πάμε ένα βράδυ να τραγουδήσουμε στο «Ροντέο». Για να καθηλώσω το κοινό έβαλα τον Χαλκιά να παίξει ηπειρώτικο μοιρολόι και μετά τραγούδησα εγώ ένα άλλο τραγούδι, ακριτικό, τον «Κωσταντά». Αυτό είναι παλιό τραγούδι και λέγεται ότι αναφέρεται στον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο. Μετά από αυτά τα τραγούδια το κοινό ξέσπασε και πήγε η καρδιά μου στην θέση της».

Το 1974 η Δόμνα Σαμίου ηχογραφεί τον πρώτο της καθαρά προσωπικό της δίσκο «Έχε γεια Παναγιά», που έκανε διάσημα τραγούδια, όπως το ομώνυμο, το «Γιάννη το μαντήλι σου» και «Τζιβαέρι». Ακολουθεί το 1976 το «Στης Πικροδάφνης τον ανθό» και ακολουθεί το «Ξενιτεμένο μου πουλί», το οποίο κυκλοφόρησε και στην Σουηδία. Το 1981 ίδρυσε τον «Καλλιτεχνικό Σύλλογο Δημοτικής Μουσικής Δόμνα Σαμίου» με ηχογραφήσεις αυστηρών προδιαγραφών, μακριά από το λαϊκοδημοτικό (τσιφτετελοειδές δημοτικό) της εποχής. Το 1982 η γαλλική Ocora κυκλοφορεί τα «Ακριτικά» και το 1984 τα «Πολυφωνικά τραγούδια Πωγωνίου», τα οποία βραβεύθηκαν με το βραβείο Σαρλ Κρος.

Το 1994 κυκλοφόρησε τα «Αποκριάτικα», ένα δίσκο για τον οποίο μηνύθηκε το 2003 από τον ιερέα Θεόδωρο Ακρίδα, όταν παρουσιάστηκαν στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης. Προφανώς ο σεβαστός ιερέας ξεχνούσε ότι αυτά τα «τολμηρά» τραγούδια δεν μπορούν να κατανοηθούν χωρίς το αντίθετο τους, που είναι η περίοδος νηστείας και προσευχής της Σαρακοστής, που έπεται της Απόκριας.

Καταξιωμένη και αγαπητή για την προσφορά και την προσήνεια της, τιμήθηκε με πολλές διακρίσεις, με αποκορύφωση την απονομή μεταλλίου από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωνσταντίνο Στεφανόπουλο. Η ίδια όμως έλεγε για τον εαυτό της: «Δεν είμαι τραγουδίστρια με την επαγγελματική σημασία της λέξης, δεν τραγουδάω σε δημοτικά κέντρα ή σε πανηγύρια για την διασκέδαση μιας ορισμένης πελατείας. Τραγουδώ μόνο όπου πιστεύω πως εξυπηρετώ την διατήρηση και την διάδοση του δημοτικού τραγουδιού, έτσι ατόφιο όπως έφτασε σε μας από την παράδοση».

Αυτή την μεγάλη προσωπικότητα του Ελληνικού Πολιτισμού τιμά το Φεστιβάλ Αθηνών με το αφιέρωμα «Έχε Γειά, Πάντα Γειά» στις 8 Ιουλίου. Την καλλιτεχνική επιμέλεια έχει ο Γιώργος Παπαδάκης και την σκηνοθεσία ο Γιώργος Σκεύας. Ερμηνεύουν Ελευθερία Αρβανιτάκη, Μανώλης Μητσιάς, Δημήτρης Μπάσης, Κατερίνα Παπαδοπούλου και ο Διονύσης Σαββόπουλος. Συμμετέχουν η Χορωδία του Καλλιτεχνικού Συλλόγου Δημοτικής Μουσικής Δόμνα Σαμίου και ο Σωκράτης Σινόπουλος σε λύρες και λάφτα.