Αριστερή κυριαρχία στο αφιέρωμα της «Ταινιοθήκης» για τον ελληνικό εμφύλιο

Ο «Γράμμος» του Ηλία Μαχαίρα, η «Ελένη» του Πήτερ Γέητς, αλλά και πλήθος αριστερών ταινιών, πρόκειται να προβληθούν σε ένα αφιέρωμα στην κομμουνιστική ανταρσία, που διοργανώνει η «Ταινιοθήκη της Ελλάδος» από τις 9 έως τις 15 Φεβρουαρίου. Τίτλος του αφιερώματος «Ο Ελληνικός Εμφύλιος στην Οθόνη» και γίνεται σε συνεργασία με τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ), το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, το τμήμα Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης του Πανεπιστημίου Αθηνών, την Διεύθυνση Μουσείου-Αρχείου της ΕΡΤ, την «Ταινιοθήκη του Βελιγραδίου» και τις κινηματογραφικές εταιρείες «Feelgood», «Νεανικό Πλάνο» και «Village Films».

Το αφιέρωμα, στην μνήμη του Θόδωρου Αγγελόπουλου, ξεκινά την Πέμπτη 9 Φεβρουαρίου στις 21:00 με την τιμητική προβολή των «Κυνηγών» του εκλιπόντα σκηνοθέτη. Αλλά πιο πριν στις 19:00 θα υπάρχει μία συζήτηση στρογγυλής τραπέζης με θέμα: «Ο ελληνικός εμφύλιος στην οθόνη: η μυθοπλασία». Σε αυτήν συμμετέχουν ανάμεσα σε άλλους οι σκηνοθέτες Παντελής Βούλγαρης, Κώστας Βρεττάκος και Τάσσος Ψαρράς και η κριτικός κινηματογράφου Μαρία Κατσουνάκη. Ενώ μια δεύτερη συζήτηση στρογγυλής τραπέζης θα λάβει χώρα την Δευτέρα 13 Φεβρουαρίου στις 19:30 με θέμα: «Ο ελληνικός εμφύλιος στην οθόνη: το ντοκιμαντέρ». Σε αυτήν συμμετέχουν οι σκηνοθέτες Φώτης Λαμπινός («Καπετάν Κεμάλ: ο σύντροφος»), Μάνος Ζαχαρίας, Ροβήρος Μανθούλης, Θανάσης Σκρούμπελος και Ηλίας Γιαννακάκης (Μακρόνησος) και ο Διευθυντής του Αρχείου-Μουσείου της ΕΡΤ, Βασίλης Αλεξόπουλος. Και τις δύο συζητήσεις συντονίζουν αριστεροί ιστορικοί και καθηγητές των ΑΣΚΙ.

Βέβαια η σύνθεση αυτών των δύο συζητήσεων μας προϊδεάζει αρνητικά για κυριαρχία της αριστερής άποψης για την κομμουνιστική ανταρσία. Αν η «Ταινιοθήκη» θέλει να είναι αντικειμενική θα πρέπει να καλέσει στο πρώτο πάνελ τον Ηλία Μαχαίρα, σκηνοθέτη του «Γράμμου», αλλά και πολλών αντιστασιακών ταινιών.

Σπάνια επίκαιρα στο αφιέρωμα της «Ταινιοθήκης»

Βέβαια από την πλευρά της, η «Ταινιοθήκη» φιλοδοξεί να δείξει φιλμ, ντοκιμαντέρ και επίκαιρα και από τις δύο πλευρές του πολέμου. Δηλώνει σχετικά: «Το εκτενές αυτό αφιέρωμα που πραγματοποιείται για πρώτη φορά στη χώρα μας, επιχειρεί να καλύψει ένα κενό. Φιλοδοξεί σε μια ολοκληρωμένη και καθόλα αντιπροσωπευτική παρουσίαση των κινηματογραφικών εγγραφών που σήμερα διαθέτουμε για τον ελληνικό εμφύλιο πόλεμο. Έχοντας ως αφετηρία τις αρχικές καταγραφές, που προώθησε την εποχή της σύγκρουσης, με τη μορφή επικαίρων και μικρών ενημερωτικών ταινιών, η προπαγάνδα των δύο αντίπαλων στρατοπέδων, το αφιέρωμα εκτείνεται στην επισκόπηση της ελληνικής κινηματογραφικής παραγωγής επί έξι και πλέον δεκαετίες. Αποσκοπεί έτσι σε μια νέα ανάγνωση των τρόπων με τους οποίους ο ελληνικός κινηματογράφος ενσωμάτωσε και διαπραγματεύτηκε την εμφύλια σύγκρουση, χρησιμοποιώντας άλλοτε τη μυθοπλασία και άλλοτε, όπως τα τελευταία κυρίως χρόνια, το δημιουργικό ντοκιμαντέρ».

Ανάμεσα στα κινηματογραφικά επίκαιρα που θα προβληθούν, σημαντικά είναι αυτά που προέρχονται από την δωρεά της Ολυμπίας Παπαδούκα και του καθηγητή του Πανεπιστημίου της Φιλαδέλφειας Μιχάλη Δόριζα. Αυτά περιλαμβάνουν μοναδικές σε ευκρίνεια σκηνές από τα Δεκεμβριανά και την οπισθοχώρηση των στρατευμάτων του ΕΛΑΣ, τη συμφωνία της Βάρκιζας, το 7ο Συνέδριο του ΚΚΕ τον Οκτώβριο του 1945 και τις μεγαλειώδεις διαδηλώσεις της Αριστεράς στην Αθήνα και την Θεσσαλονίκη. Σε αυτά προστίθενται λήψεις από τα στρατόπεδα του Εθνικού Στρατού, την επίσκεψη του βασιλέως Παύλου και Αμερικανών αξιωματούχων στα στρατόπεδα και πόλεις όπου μαίνεται ο εμφύλιος καθώς και την επίσκεψη του βασιλέως και της βασιλίσσης στα ελληνογιουγκοσλαβικά σύνορα.

Αυτά τα τελευταία μαζί με ένα ξεχασμένο υλικό για την βοήθεια του Σχεδίου Μάρσαλ στην εθνική ανοικοδόμηση είναι προβολές που δεν θα πρέπει να χάσουν οι Έλληνες πατριώτες και εθνικιστές. Από την άλλη, θα υπάρχουν «Η αλήθεια για τα παιδιά της Ελλάδος», προπαγάνδα του Μάνου Ζαχαρία και Γιώργου Σεβαστίκογλου για το παιδομάζωμα, καθώς και το γιουγκοσλάβικο ντοκιμαντέρ «Η αδελφική βοήθεια» για την βοήθεια του Τίτο στους κατσαπλιάδες του Δημοκρατικού Στρατού.

Η αριστερή κυριαρχία στις ταινίες μυθοπλασίας

Όμως εκεί που κυριαρχεί η Αριστερά είναι οι ταινίες μυθοπλασίας. Βέβαια υπάρχουν ο «Γράμμος» του Μαχαίρα και η «Ελένη» του Γέητς, αλλά αν κρίνουμε από το αφιέρωμα στον Ισπανικό Εμφύλιο, φοβόμαστε ότι θα παιχθούν μάλλον για «ξεκάρφωμα». Όσο για το υπόλοιπο πρόγραμμα, θα φάμε στην «μάπα» τον κλαυθμό και οδυρμό της Αριστεράς για την ελπίδα της «Επανάστασης» και την «κακιά» Δεξιά που την απέτρεψε. Θέλετε ένα δείγμα από το μενού του αφιερώματος;

«Οι Κυνηγοί» του Θόδωρου Αγγελόπουλου. Το πτώμα ενός αντάρτη που αποκαλύπτεται στα χιονισμένα βουνά προκαλεί ενοχές στην αστική τάξη. Η σκηνή με τις βάρκες με τις κόκκινες σημαίες στη λίμνη έχει στοιχειώσει τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης.

«Happy Day» του Παντελή Βούλγαρη. Άσχετη με το αφιέρωμα ταινία, μιας και μιλάει για την Μακρόνησο την περίοδο της «νασερικής επανάστασης». Με έναν υπέροχο Κώστα Τζούμα, πριν γίνει είδωλο με «Τα Κουρέλια τραγουδούν ακόμα».

«Μεγαλέξανδρος» του Θόδωρου Αγγελόπουλου. Σύγκρουση καπεταναίων και κομματικής γραμμής που ακολουθεί την ιδεολογική γραμμή του Ντομινίκ Έντ («Οι Καπετάνιοι»). Ο καθηγητής Κιτσίκης θα μίλαγε για ελληνικό εθνικομπολσεβικισμό.

«Η Κάθοδος των Εννέα» του Χρήστου Σιοπαχά. Να μια ταινία που πρέπει να δουν οι εθνικιστές! Τα υπολείμματα μιας αντάρτικης ομάδας του Ταϋγέτου ψάχνουν, αλλά δεν βρίσκουν συμπαράσταση στον λαό της Λακωνίας. Μια απόδειξη ότι οι κομμουνιστές δεν είχαν λαϊκό έρεισμα.

«Τα παιδιά της χελιδόνας» του Κώστα Βρεττάκου. Βασισμένη σε σενάριο του Διονύση Χαριτόπουλου, η ταινία καταγράφει την ιστορία μιας οικογένειας που χωρίσθηκε στα δύο στην διάρκεια του εμφυλίου. Μέτρο σύγκρισης για την πλήξη του αριστερού κινηματογράφου.

«Πέτρινα Χρόνια» του Παντελή Βούλγαρη. Βγάλτε τα χαρτομάντιλα σας! Ο Βούλγαρης φτιάχνει ένα αυθεντικό ερωτικό μελόδραμα για ένα ζευγάρι αριστερών (Καταλειφός-Μπαζάκα) που τους χωρίζουν οι πολιτικές καταστάσεις της εποχής.

«Καραβάν Σεράι» του Τάσσου Ψαρρά. Το χρονικό της εκκένωσης των παραμεθορίων περιοχών λόγω της κομμουνιστικής βίας και η εγκατάσταση των προσφύγων στα επιταγμένα κτίρια της Θεσσαλονίκης μπαίνουν στο στόχαστρο του αριστερού σκηνοθέτη.

«Χρόνια της Θύελλας» του Νίκου Τζίμα. Δύο χρόνια μετά τον «Άνθρωπο με το Τριαντάφυλλο», ο γνωστός αριστερός σκηνοθέτης γυρίζει μια ταινία για δύο αντάρτες που μάταια προσπαθούν να γυρίσουν πίσω στα σπίτια τους μετά την καταστροφή της μονάδας τους από τον εθνικό στρατό.

«Ούλοι εμείς εφέντη» του Λεωνίδα Βαρβαρού. Μια ομάδα ανταρτών που πήρε στα σοβαρά το «με το όπλο παρά πόδας» του Νίκου Ζαχαριάδη, πολεμά ακόμα έξι χρόνια στα βουνά.

Φυσικά δεν μπορούν να λείπουν η «Μακρόνησος» των Γιαννακάκη-Καραμπάτσου και ο «Καπετάν Κεμάλ: ο σύντροφος» του Φώτη Λαμπρινού, ταινίες που χρηματοδοτήθηκαν από την τσέπη του ελληνικού λαού επί υπουργίας Αντώνη Σαμαρά. Από την άλλη, η «Ψυχή Βαθιά» του Βούλγαρη και «Το Λιβάδι που κλαίει» του Αγγελόπουλου στέκονται μακράν του σωρού του αριστερού κινηματογράφου.

Για μια ακόμη φορά έχουμε την υπεράσπιση και προώθηση της αριστεράς άποψης για τον αντισυμμοριακό αγώνα και μάλιστα με τα λεφτά του ελληνικού λαού. Λες και δεν υπήρξαν η Συμφωνία του Πετριτσίου (1943) για την δημιουργία Σοβιετικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας ή η 5η Ολομέλεια του ΚΚΕ (1949) για αυτονόμηση της Μακεδονίας και η παραχώρηση της ουσιαστικά στον Τίτο. Ή όπως θα έλεγε και ο Τάκης Λαζαρίδης: «Ευτυχώς ηττηθήκαμε σύντροφοι».

Ρωτάμε λοιπόν την «Ταινιοθήκη»: Έχετε κύριοι τα κότσια να παίξετε ταινίες, όπως «Οι Δραπέτες του Μπούλκες», «Δώστε τα Χέρια» και «Στα σύνορα της προδοσίας»; Ή μήπως η «αντικειμενικότητα» του αφιερώματος θα είναι μόνο στα λόγια;