«Σκοτεινός Ιππότης: Η επιστροφή»: Νίτσε, Κάλι Γιούγκα και Γκόθαμ Σίτυ

Συνεχίζεται η προβολή του «Σκοτεινού Ιππότη: Η Επιστροφή», του τρίτου και τελευταίου μέρος της τριλογίας του Μπάτμαν με τον Κρίστοφερ Μπέηλ στον ρόλο του εκατομμυριούχου-εκδικητή Μπρους Γουέην. Είναι καιρός να μιλήσουμε και εμείς για την δημοφιλέστερη ταινία της χρονιάς, που πέρα από ότι άλλο, βρίθει από αναφορές στον Νίτσε και στην παραδοσιακή σκέψη του Έβολα και του Γκενόν.

Από την Κάλι Γιούγκα στο Γκόθαμ Σίτυ

Πριν όμως από αυτό θα πρέπει να αναφερθούμε επί τροχάδην στα δύο προηγούμενα μέρη της τριλογίας. Ο νεαρός Μπρους Γουέην μετά την δολοφονία των γονιών περνάει μια σκοτεινή ψυχολογική περίοδο αυτοοικτιρμού, από την οποία που θα την βγάλει η συνάντηση του με τον μυστηριώδη Ντάνκαν (Λίαμ Νέλσον) που θα τον μυήσει στο Ιπποτικό Πνεύμα. Ο Ντάνκαν είναι ο επιστάτης εκπαίδευσης της «Λεγεώνας των Σκιών» (League of Shadows), της οποίας ηγείται ο Ρας Αλ Γκούλ (ο Κεν Γουατανάμπε του «Τελευταίου Σαμουράι).

H «Λεγεώνα των Σκιών» είναι ένας στρατός ιπποτών-ασκητών και μυημένων της Ανατολής, που παραπέμπει τόσο στους Ασσασίνους, όσο και στους Ναΐτες. Η Λεγεώνα αποδέχεται την άποψη περί κυκλικής πορείας της Ιστορίας και Κάλι Γιούγκα, που αποδεχόταν ο Έβολα και ο Γκενόν. Με αυτήν την προοπτική η αρχαία Ρώμη, το Λονδίνο νωρίτερα και σήμερα το Γκόθαμ Σίτυ (η Νέα Υόρκη;) συμβολίζουν την Κάλι Γιούγκα. Όμως όπως έλεγε και ο Νίτσε, ότι πέφτει πρέπει να σπρωχθεί να καταστραφεί πιο γρήγορα. Η «Λεγεώνα των Σκιών» εκπροσωπεί ακριβώς τέτοιους νιτσεϊκούς υπεράνθρωπους-επαναστάτες.

Όταν όμως η μύηση συμπεριλαμβάνει την δολοφονία ενός ανθρώπου, ο Γουέην έρχεται σε σύγκρουση με τον Ντάνκαν, καταστρέφει το στρατόπεδο εκπαίδευσης των ιπποτών-ασκητών, επιστρέφοντας στο Γκόθαμ Σίτυ. Πριν όμως γίνει αυτό ανακαλύπτει ότι ο Ντάνκαν είναι ο αληθινός Ρας Αλ Γκούλ. Με άλλα λόγια ο Γουέην πιστεύει στην γραμμική πορεία της ιστορίας και την δυνατότητα βελτίωσης μέσω της «προόδου», αλλά και της υιοθέτησης της «συμβατικής ηθικής».

Από αυτήν την ηθική θα προσπαθήσει να τον βγάλει ο Τζόκερ του «Dark Knight», δίνοντας του μια τελείως Νιτσεϊκή άποψη περί ηθικής, αλλά μάταια. Ο Γουέην παραμένει διχασμένος ανάμεσα στην φύση του υπεράνθρωπου και του εξισωτισμού. Από την άλλη, από την στιγμή που η Αμερική αποδέχεται την «συμβατική ηθική» (χριστιανική), τόσο ο Ρας Αλ Γκουλ, όσο και ο Τζόκερ (Χηθ Λότζερ), μοιάζουν ως οι κακοί της υπόθεσης. Πολλοί μάλιστα θα πουν ότι ανώτερες αξίες μπαίνουν στο στόμα ψυχασθενών η κακών. Οι δε δύο πρώτες ταινίες είναι δοκίμια για το πως ακριβώς να έχεις δικαιοσύνη δίχως εκδίκηση και πως να πολεμάς τους κακούς, χωρίς να ξεπέσεις ο ίδιος στο κακό.

Καταστρέψτε το Γκόθαμ Σίτυ

Στο τέλος του «Dark Knight», o Γουέην και ο αρχιφύλακας Γκόρντον (Γκάρυ Όλντμαν) έχουν αποδεχθεί να αναλάβει ο πρώτος τα εγκλήματα του δημάρχου Χάρβεϋ Ντεντ, ο οποίος υπήρξε στην πραγματικότητα ο Διπρόσωπος. Και αυτό για να έχει το Γκόθαμ Σίτυ ένα πρότυπο δημάρχου ενάντια στο έγκλημα (ο Τζουλιάνι του Γκόθαμ Σίτυ;) Αυτό σημαίνει ότι η πόλη θεωρεί τον Μπάτμαν ως Νο1 εγκληματία και έτσι απομονώνεται στον πύργο του, όπου πενθεί τον θάνατο της Ρέητσελ Ντάουις, του μεγάλου έρωτα του. Μαζί του ως βοηθούς έχει τον πιστό του υπηρέτη Άλφρεντ (Μάικλ Κέην) και τον Λούσιους Φοξ (Μόργκαν Φρήμαν), μία υποτιμημένη ιδιοφυία της τεχνολογίας που πολλές φορές τον καθοδηγεί.

Από την απομόνωση θα τον βγάλει η εμφάνιση της Κάτγουμαν (Ανν Χάθαγουεϊ) που του κλέβει ένα κολιέ διαμάντια, αλλά και τα αποτυπώματα του. Η ίδια απεχθάνεται τους πλούσιους, όπως φαίνεται και από την κλασική της ατάκα: «Θα καταλάβετε κύριε Γουέην ότι δεν μπορείτε να ζείτε τόσο πλούσια, αφήνοντας τα λίγα για εμάς τους υπόλοιπους». Υπάρχει και η Μιράντα (Μάριον Κοτιγιάρντ) που φαίνεται να αποτελεί τον αντίποδα της Κατγούμαν και η οποία κάποια στιγμή μπαίνει στην θέση του αρχηγού της αυτοκρατορίας του Γουέην για να την σώσει και που ο ίδιος ο Γουέην την ερωτεύεται. Αυτές οι δύο γυναίκες εκπροσωπεύουν διαφορετικές πλευρές του θηλυκού, αλλά και του Μπάτμαν. Ενώ ο αληθινός χαρακτήρας τους παίζει σημαντικό ρόλο στην πνευματική εξέλιξη του Γουέην.

Όμως η πραγματική απειλή του Γκόθαμ φαίνεται να είναι ο Μπέην, ένας πρώην μισθοφόρος της «Λεγεώνας της Σκιάς». Θεωρείται ο γιος του Ρας Αλ Γκουλ και έχει αναπτύξει ένα στρατό που ζει και εργάζεται στους υπονόμους. Ο Μπέην δεν είναι ο κτηνώδης κακός που πολλοί πιστεύουν (αν και πολλές φορές δεν εξελίσσεται ως χαρακτήρας), αλλά είναι ένας αριστοκρατικός τύπος που απεχθάνεται το χρήμα και το Γκόθαμ σε πνευματικό επίπεδο. Κοιτά δε και τα δύο αφʼ υψηλού. Είναι η απέχθεια ενός πολεμιστή απέναντι στο χρήμα και την υλιστική παρακμασμένη Αμερική. Θέμα που θυμίζει την σύγκρουση αίματος και χρήματος στην «Παρακμή της Δύσης» του Σπένγκλερ. Δεν είναι σύμπτωση ότι καταστρέφει τα δύο μεγαλύτερα σύμβολα της υλιστικής Αμερικής, το χρηματιστήριο και το στάδιο του μπέιζμπολ. Ενώ είναι αυτός που διαλύει το ψέμα στο οποίο ζει το Γκόθαμ Σίτυ, απελευθερώνοντας έτσι όλες τις θετικές δυνάμεις που ζουν σε αυτό.

Όμως μπερδεύει πολλούς, όταν ιδρύει ένα μπολσεβίκικου τύπου καθεστώς, που ενώ υποτίθεται ότι θέλει να κάνει το απόλυτο καλό, περνάει τους πλούσιους και τους εχθρούς της από λαϊκά δικαστήρια. Εδώ η επίθεση σε Αριστερά και το κίνημα «Καταλάβετε την Γουώλ Στριτ» είναι προφανής. Η Κατγούμαν, που απεχθάνεται τους Μπολσεβίκους περισσότερο από τους πλούσιους, αποφασίζει να συμμαχήσει με τον Μπάτμαν εναντίον του Μπέην. Ο οποίος Γουέην για να νικήσει τον Μπέην, θα πρέπει να μεταμορφωθεί (δηλαδή να ξεπεράσει τον εαυτό του) όταν θα κλεισθεί σε μια ιδιότυπη φυλακή κάπου στην Ανατολή, από όπου ο μόνος που υποτίθεται ότι δραπέτευσε ήταν ο Μπέην.

Αυτό το Νιτσεϊκό ξεπέρασμα του εαυτού είναι και το κυρίως θέμα της ταινίας, στην αρχή της οποίας τον βλέπουμε να θρηνεί την Ρέιτσελ Ντόουνς. Δηλαδή, όπως και στο «Batman Begins», ο Γουέην δεν έχει ξεπεράσει τα τραύματα του παρελθόντος, μόνο που εδώ παίρνει και άλλους (την επιχείρηση, το ορφανοτροφείο που βοηθά) μαζί του στην καταστροφή. Έτσι εμφανίζεται ως σακάτης σε φυσικό και ψυχολογικό επίπεδο, ο οποίος πιστεύει ότι θα νικήσει αληθινούς μυημένους κλαίγοντας και χρησιμοποιώντας τα γνωστά τεχνολογικά τερτίπια του Φοξ. Όπως του λέει και ο Άλφρεντ, ο Μπέην πολεμά με την δύναμη της πίστης. Τώρα δε στην φυλακή πρέπει μια για πάντα να ξεπεράσει τις φοβίες του και τις αδυναμίες του.

Το τέλος έχει πολλές ανατροπές όσο αφορά τον αληθινό απόγονο του Γκουλ. Όμως παρόλη την νίκη των απλών ανθρώπων του Γκόθαμ, έχουμε μία πόλη που τόσο οι καλοί, όσο και οι κακοί θεωρούν ότι δεν αξίζει να την υπερασπισθεί κανείς. Για αυτό και οι δύο σωτήρες της εξαφανίζουν κάθε στοιχείο τους και εξαφανίζονται μια δια παντός. Όσο αφορά το καλλιτεχνικό επίπεδο, η ταινία είναι καλογυρισμένη, καλοερμηνευμένη και πιο πολύπλοκη από ότι περιμένουν οι περισσότεροι. Όμως δύσκολα θα συγκρίνεται με το δεύτερο θρυλικό μέρος που είχε τον καλύτερο «κακό» στην ιστορία του κινηματογράφου (ο Τζόκερ του Χήθερ Λόντζερ).