21. Οκτωβρίου 2005 || 15.7

«Ο περίεργος θάνατος του Μαρξισμού» του Paul Gottfried

του Γουίλιαμ Λιντ
από το αμερικανικό περιοδικό American Conservative
περισσότερα άρθρα του συγγραφέα


Το εξώφυλλο του τελευταίου βιβλίου του καθηγητή Πωλ Γκότφριντ «Ο παράξενος θάνατος του Μαρξισμού».

Ο καθηγητής Πωλ Γκότφριντ.

Συνδέσεις

Συμβαίνει πολλές φορές ότι το χειρότερο χαρακτηριστικό ενός κατά τα άλλα πολύτιμου βιβλίου είναι ο τίτλος του. Αυτό συμβαίνει και με το τελευταίο έργο του καθηγητή Πωλ Γκότφριντ «Ο παράξενος θάνατος του Μαρξισμού». Αντί για την νεκρολογία του Μαρξισμού, αυτό που ο Γκότφριντ πραγματικά έχει γράψει είναι η ιστορία της μεταλλαγής του, αν και σε τι ακριβώς παραμένει υπό συζήτηση. Όπως και αν είναι καλύτερο αυτό να αποκαλείται, αποτελεί προφανώς την βάση της Πολιτικής Ορθότητας και του «Πολυ-πολιτισμού» που έχουν γίνει η κρατική ιδεολογία στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης και στις ΗΠΑ.

Καθ’ οδόν, ο Γκότφριντ εξιστορεί τον θάνατο του κλασσικού οικονομικού Μαρξισμού-Λενινισμού εντός και πέραν των Ευρωπαϊκών κομμουνιστικών κομμάτων. Δεν υπάρχει καμία έκπληξη εδώ: οι μεταπολεμικές αποκαλύψεις της σταλινικής φρίκης σε συνδυασμό με την ανερχόμενη ευημερία που επέτρεψε στους Ευρωπαίους εργάτες να ενταχθούν στην μεσαία τάξη, υπονόμευσαν τα ισχυρά Γαλλικά και Ιταλικά κομμουνιστικά κόμματα της δεκαετίας του 1950, όπως και αυτά των περισσότερων άλλων χωρών. Οι προσπάθειες του Μάο και του Κάστρο να διεθνοποιήσουν την «επανάσταση των εργατών» μεταφράζοντάς την σε «απελευθέρωση του Τρίτου Κόσμου» κράτησαν τον Μαρξισμό-Λενινισμό τυπικώς ζωντανό για λίγο, αλλά ήταν ήδη κλινικώς νεκρός. Όταν η Σοβιετική Ένωση κατέρρευσε το 1989, ο κλασσικός Μαρξισμός είχε επί μακρόν ταριχευτεί και τεθεί υπό φρούρηση, σαν τον Λένιν. Ακόμα και το Κινεζικό κομμουνιστικό κόμμα δεν τον παίρνει στα σοβαρά πλέον.

Αν αυτή ήταν η ουσία του βιβλίου του Γκότφριντ, θα άξιζε ελαχίστως περισσότερο από τα συνηθισμένα ακαδημαϊκά έργα. Στην πραγματικότητα, είναι πάρα πολύ περισσότερο. Εκείνο που πραγματικά παρουσιάζει ο Γκότφριντ είναι η ιστορία του νόθου παιδιού του Μαρξισμού, της Πολιτικής Ορθότητας, και του ιδρύματος που είναι κυρίως υπεύθυνο για την γέννησή της, της σχολής της Φρανκφούρτης. Με αυτό τον τρόπο, «Ο παράξενος θάνατος του Μαρξισμού», όπως και η υπέροχη βιογραφία του Θεόδωρου Αντόρνο από τον Λόρεντζ Τζάγκερ, καθιστούν την φιλοσοφική ιστορία της πλέον ακραίας αντι-ευρωπαϊκής ιδεολογίας προσβάσιμη στο μη-ακαδημαϊκό κοινό.

Ο Γκότφριντ παρακολουθεί την άνοδο της Πολιτικής Ορθότητας και του «Πολυ-πολιτισμού» μέσω του Αντόνιο Γκράμσι, του Τζορτζ Λούκατς, της σχολής της Φρανκφούρτης και άλλων, δείχνοντας πως ο οικονομικός προκαθορισμός (ντιτερμινισμός) του Μαρξ εξελίχθηκε σε μία εμμονή με την «ανόσια τριάδα» του ρατσισμού, του σεξισμού και της ομοφοβίας, μία εμμονή η οποία απαιτεί ατελείωτες θυσίες.

Ο πρώτος σταθμός ήταν αυτό που ο Γκότφριντ αποκαλεί «νεομαρξισμό»: «Οι νεομαρξιστές αυτο-αποκαλούνταν μαρξιστές χωρίς να αποδέχονται όλες τις ιστορικές και οικονομικές θεωρίες του Μαρξ, ενώ υποστήριζαν τον σοσιαλισμό έναντι του καπιταλισμού ως ηθική θέση. Στην συνέχεια οι σοσιαλιστές θα έχτιζαν την εννοιολογία τους πάνω στην αντίληψη του Μαρξ για την «αλλοτρίωση», βγαλμένη από τα γραπτά του την δεκαετία του 1840. Συνεπώς μπορούσαν να εγκαταλείψουν την αυστηρώς υλιστική ανάλυση και θα μετακινούνταν, επικεντρωνόμενοι στην θρησκεία, την ηθική και την αισθητική».

Τι συνέβη στην συνέχεια είναι αντικείμενο συζήτησης, περισσότερο επί της ορολογίας παρά επί οτιδήποτε άλλου. Καθώς ο Μαρξισμός έγινε Πολιτική Ορθότητα και «Πολυ-πολιτισμός», μετατράπηκε σε πολιτιστικό, διακριτό από τον οικονομικό, Μαρξισμό ή, όπως ο Γκότφριντ ισχυρίζεται, προχώρησε τόσο πέρα από τον Μαρξ ώστε να αποτελεί μετα-Μαρξισμό; Ο Γκότφριντ γράφει: «Είναι η βασική παρατήρηση για την σχολή της Φρανκφούρτης ορθή, ότι αποτελεί παράδειγμα «πολιτιστικού Μπολσεβικισμού», ο οποίος προωθεί την Μαρξιστική-Λενινιστική επανάσταση με μία κοινωνιολογική-Φροϋδική ετικέτα; Στον βαθμό που όσοι την υποστηρίζουν ή την μάχονται αποδέχονται αυτόν τον χαρακτηρισμό, ίσως να είναι πραγματικά ορθός. Αλλά αν ο Μαρξισμός υπό την σχολή της Φρανκφούρτης έχει υποστεί τέτοιες αλλαγές, τότε ίσως να υπάρχει λίγος Μαρξισμός σε αυτή. Η γοητεία του Μαρξ στους κριτικούς θεωρητικούς (τα μέλη της σχολής της Φρανκφούρτης) έχει γίνει όλο και περισσότερο τυπολατρική και ότι υπάρχει στην θεωρία από μαρξιστικά κείμενα αναμειγνύεται τώρα με ξεκάθαρα μη-μαρξιστικά κείμενα. Με λίγα λόγια έχει προχωρήσει πέραν του Μαρξισμού σε μία μαχητική αντι-αστική στάση, η οποία λειτουργεί ανεξάρτητα από τις μαρξιστικές οικονομικές προϋποθέσεις.

Εδώ ο Γκότφριντ έχει και δίκιο και λάθος. Έχει δίκιο ότι ο πολιτιστικός μαρξισμός, τον οποίον ξέρουμε ως Πολιτική Ορθότητα, έχει αφήσει πίσω τον Μαρξισμό-Λενινισμό και τα ορθόδοξα μαρξιστικά οικονομικά. Το έκανε νωρίς: στο τέλος της δεκαετίας του 1910 ο Γκράμσι και ο Λούκατς διέκριναν ότι ο πολιτισμός δεν είναι απλώς μία «υπερδομή», αλλά μία διακριτή και σημαντική μεταβλητή. Το 1930 ο Μαξ Χορκχάιμερ, ο νέος επικεφαλής της σχολής της Φρανκφούρτης, είπε ότι η εργατική τάξη δεν θα αποτελούσε την βάση της επανάστασης. Αλλά ο Γκότφριντ γράφει: «Προς υπεράσπιση αυτής της προσπάθειας ως μαρξιστικής, μπορεί να λεχθεί ότι οι υποστηρικτές της θεωρούσαν εαυτούς ως επαναστατικούς μαθητές του Μαρξ και κατέβαλαν μεγάλη προσπάθεια για να τοποθετήσουν το έργο τους σε ένα μαρξιστικό πλαίσιο». Ίσως πρέπει απλώς να δώσουμε βάση στα λεγόμενά τους.

Αν και πολλά έχουν γραφεί για την μετακίνηση της σχολής της Φρανκφούρτης από την Γερμανία στις ΗΠΑ όταν ο Χίτλερ ανήλθε στην εξουσία και την μετέπειτα επιρροή της εκεί, ο Γκότφριντ καινοτομεί στην οπτική του για το αποτέλεσμα-μπούμερανγκ. Πως και ο Γιούργκεν Χαμπερμάς, ο διάδοχος του Χορκχάιμερ και του Αντόρνο στην σχολή της Φρανκφούρτης, έχει καλά λόγια να πει για τις ΗΠΑ; Όπως γράφει ο Γκότφριντ: «Η μεταρρύθμιση του μεταναστευτικού νόμου υπέρ των πληθυσμών του Τρίτου Κόσμου, ακολουθούμενη από νόμους κατά των διακρίσεων ενάντια στις φυλετικές μειονότητες και την αναγνώριση των φεμινιστικών και ομοφυλοφιλικών δικαιωμάτων, ξεκίνησε στις ΗΠΑ περίπου 10 με 15 χρόνια πριν την Δυτική Ευρώπη.

Αντί να είναι ένας προμαχώνας του φιλόθρησκου πολιτιστικού συντηρητισμού, οι ΗΠΑ έχουν γίνει ο παγκόσμιος ηγέτης της πολιτιστικής μαρξιστικής επανάστασης, σε σημείο που προσπαθούν να επιβάλλουν την κοσμική δημοκρατία και τα φεμινιστικά δικαιώματα στον ισλαμικό κόσμο με την δύναμη των όπλων. Ο Γκότφριντ ορθώς ανάγει τον Ευρωπαϊκό πολιτιστικό μαρξισμό στην αμερικανού σχεδιασμού «επανεκπαίδευση» των Γερμανών μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, της οποίας κληρονόμο ανακηρύσσει ο Χαμπερμάς τον εαυτό του. Αν τώρα κάποιες ευρωπαϊκές χώρες έχουν πάει μακρύτερα από τις ΗΠΑ στην εγκαθίδρυση του πολιτιστικού μαρξισμού ως κρατική ιδεολογία (η διαφωνία με αυτόν μπορεί να οδηγήσει στην φυλακή), αυτό οφείλεται στην πολιτική της «ένεσης με το δηλητήριο» από τις ΗΠΑ στο Ευρωπαϊκό «σώμα». Αυτή την φορά ήταν ο Χορκχάιμερ και ο Αντόρνο που έφθασαν με το σφραγισμένο τραίνο (όπως ο Λένιν στην Ρωσία το 1917).

Στο τελευταίο του κεφάλαιο, ο Γκότφριντ υποστηρίζει ότι ο «ήπιος δεσποτισμός» του πολιτιστικού μαρξισμού, στο πνεύμα του «Θαυμαστού Νέου Κόσμου» του Χάξλεϊ, είναι μία πολιτική θρησκεία. Αυτό είναι μία δίκαιη περιγραφή των κοσμικών ιδεολογιών γενικώς: όλες είναι ένα είδος ψευδο-χριστιανισμού, υποσχόμενες τον παράδεισο επί της γης μέσω των ανθρωπίνων προσπαθειών. Αν και αποκαλεί τον πολιτιστικό μαρξισμό «μετα-Μαρξισμό», ο Γκότφριντ αναγνωρίζει ότι «η γοητεία του κομμουνιστικού θεού αποτελεί ένα βασικό σημείο αναφοράς στην κατανόηση της σημερινής Ευρωπαϊκής κοινοβουλευτικής Αριστεράς». Το μεταλλαγμένο αποτέλεσμα αυτού του θεού είναι ότι «όσοι πολιτιστικοί μαρξιστές είναι ξεκάθαροι στις προθέσεις τους, αντιλαμβάνονται την ευρω-αμερικανική ή γερμανική ταυτότητά τους ως το διαβρωτικό κακό. Είναι κάτι που πρέπει να εξευτελιστεί και τελικά να αφαιρεθεί από τις ανθρώπινες σχέσεις, κατά την μετάβαση προς μία παγκόσμια κοινωνία η οποία θα «εμπλουτίσει» τον Ευρωπαϊκό κόσμο αντικαθιστώντας τον».

Ούτε αυτός ο στόχος περιορίζεται στην Ευρωπαϊκή Αριστερά: «Ο σημαντικός Αμερικανός νεοσυντηρητικός δημοσιογράφος και συγγραφέας Στέφανος Σβαρτζ έχει υποστηρίξει στο περιοδικό National Review (Εθνική Επιθεώρηση) ότι όσοι μάχονται για την παγκόσμια δημοκρατία πρέπει να βλέπουν τον Λέον Τρότσκυ ως τον άξιο πρόδρομο τους».

Στο τέλος, ο Γκότφριντ καταλήγει να αποδείξει το αντίθετο από τον τίτλο του βιβλίου. Ο θείος Καρλ μπορεί να έχει θαφτεί, αλλά δεν είναι νεκρός.


Δημοσκόπηση

Πρέπει να γίνει δημοψήφισμα στην Ελλάδα για την είσοδο των Σκοπίων στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ;
Δεν ξέρω - δεν απαντώ
Όχι
Ναι